Yaralanmalı trafik kazaları, ceza hukuku bakımından en sık karşılaşılan dosya türlerinden biridir. Bu kazalarda ortaya çıkan yaralanmanın niteliği, sürücünün kusur durumu ve olayın sonuçları, ceza yargılamasının seyrini doğrudan etkiler. Uygulamada mağdur ile şüpheli veya sanık arasında yaşanan uyuşmazlığın her zaman mahkeme kararıyla sonuçlanması zorunlu değildir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen uzlaşma kurumu, belirli şartların varlığı hâlinde tarafların anlaşması yoluyla ceza yargılamasının sona ermesini mümkün kılar.
Uzlaşma, özellikle yaralanmanın hafif nitelikte olduğu trafik kazalarında hem mağdur hem de şüpheli açısından sürecin daha hızlı ve yıpratıcı olmadan sonuçlanmasını sağlayan bir alternatif çözüm yoludur. Ancak her yaralanmalı trafik kazası uzlaşma kapsamında değildir. Uzlaşmanın uygulanabilmesi için suçun niteliği, meydana gelen zararın boyutu ve kamu düzenine etkisi birlikte değerlendirilir. Bu nedenle uzlaşma süreci, otomatik işleyen bir prosedür değil; somut olayın özelliklerine göre şekillenen hukuki bir mekanizmadır.
Uzlaşmaya Tabi Yaralanma Türleri Nelerdir?
Yaralanmalı trafik kazalarında uzlaşmanın mümkün olup olmadığı, öncelikle mağdurun uğradığı bedensel zararın niteliğine bağlıdır. Türk Ceza Kanunu kapsamında basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikteki yaralanmalar, kural olarak uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer alır. Bu tür yaralanmalarda mağdurun hayati tehlike geçirmemiş olması, kalıcı bir hasarın bulunmaması ve yaralanmanın kısa sürede iyileşebilir nitelikte olması temel ölçütlerdir. Trafik kazasında bu şartlar mevcutsa, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir.
Buna karşılık, mağdurun vücudunda kalıcı iz, organ kaybı, kırık, uzun süreli iş göremezlik ya da hayati tehlike yaratan bir durum söz konusuysa, yaralama suçu uzlaşma kapsamı dışında kalır. Bu tür ağır sonuçlar doğuran kazalarda, suç artık yalnızca tarafları ilgilendiren bir uyuşmazlık olmaktan çıkar ve kamu düzenini doğrudan ilgilendiren bir nitelik kazanır. Dolayısıyla yaralanmanın ağırlığı arttıkça, uzlaşma ihtimali ortadan kalkar ve ceza yargılaması resen yürütülür.
Uzlaşma Teklifinin Kabul Edilmesi Halinde Hukuki Sonuçlar
Yaralanmalı trafik kazasında uzlaşmaya tabi bir suç söz konusuysa, savcılık tarafından dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir ve taraflara uzlaşma teklifi yapılır. Uzlaşma teklifinin kabul edilmesi hâlinde, taraflar uzlaştırmacı eşliğinde bir araya gelerek anlaşma şartlarını belirler. Bu şartlar çoğu zaman maddi bir edimin yerine getirilmesi, zararların karşılanması veya mağdurun tatminini sağlayacak başka bir yükümlülüğün üstlenilmesi şeklinde karşımıza çıkar.
Uzlaşma sağlandığında, ceza soruşturması veya kovuşturması sona erer. Soruşturma aşamasında uzlaşma gerçekleşirse, savcılık tarafından kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Dava açılmışsa, mahkeme düşme kararı verir. Bu kararlar, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmadığı anlamına gelir ve kişi ceza almadan süreci tamamlar. Bu yönüyle uzlaşma, özellikle kusuru sınırlı olan sürücüler açısından ciddi bir hukuki avantaj sağlar.
Uzlaşma Sağlanamazsa Ceza Yargılaması Nasıl Devam Eder?
Uzlaşma teklifinin reddedilmesi veya şikâyetin geri alınması yönünde taraflar arasında bir mutabakat sağlanamaması hâlinde, ceza yargılaması klasik usul çerçevesinde devam eder. Bu durumda savcılık iddianame düzenler ve kamu davası açılır. Bu durumda savcılık, dosyadaki deliller doğrultusunda iddianame düzenleyerek kamu davası açar ya da dava açılmışsa mahkeme yargılamayı sürdürür. Uzlaşmanın sağlanamaması, sanık açısından aleyhe bir durum oluşturmaz; yalnızca yargılamanın klasik ceza muhakemesi süreci içerisinde devam etmesine neden olur.
Ceza yargılaması devam ederken, mahkeme kusur oranını, meydana gelen yaralanmanın niteliğini ve sanığın taksir derecesini dikkate alarak karar verir. Uzlaşmanın gerçekleşmemesi, sanığın ceza alacağı anlamına gelmez; ancak uzlaşma yoluyla dosyanın kapanması imkânı ortadan kalkmış olur. Bu aşamadan sonra hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi veya adli para cezasına çevrilmesi gibi ceza hukuku kurumları gündeme gelebilir. Dolayısıyla uzlaşma sağlanamayan yaralanmalı trafik kazalarında süreç, delil değerlendirmesi ve kusur tespiti üzerinden şekillenen klasik bir ceza davasına dönüşür.