Türkiye’de sıkça yaşanan depremler, yalnızca binaları değil, kiracı ve ev sahibi ilişkilerini de derinden etkiler. Birçok kiracı, deprem nedeniyle tahliye edilmek zorunda kaldığında hangi haklara sahip olduğunu bilmemektedir. Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuatlar, kiracıların mağdur olmaması için bu konuda net hükümler içerir.
Kiracı tahliyesi, olağanüstü durumlarda belirli şartlar altında uygulanabilir. Deprem sonrasında kiralanan taşınmazın ağır hasar alması ya da oturulamaz hale gelmesi durumunda tahliye kararı verilebilir. Ancak bu durumda kiracı, kira borcu, depozito ve olası tazminatlar açısından yasal koruma altındadır. Bu süreçte hem ev sahibinin hem de kiracının yükümlülüklerinin doğru biçimde yerine getirilmesi gerekir.
Deprem sonrası dönemde hakların tam olarak bilinmesi, kiracının hem maddi hem de hukuki açıdan korunması açısından büyük önem taşır. Bu süreçte profesyonel bir kira avukatı desteği almak, kiracının yasal haklarını daha etkin biçimde savunmasını ve sürecin hatasız ilerlemesini sağlar.
Deprem Sonrası Kiracı Kira Ödemek Zorunda Mı?
Deprem sonrası kiracı tahliyesi sürecinde en çok sorulan konulardan biri kira ödeme zorunluluğudur. Eğer kiralanan konut ağır hasarlı veya yıkılmış durumdaysa, kiracı artık kira ödemekle yükümlü değildir. Türk Borçlar Kanunu’nun 136. maddesi, mücbir sebeplerle taşınmazın kullanılamaz hale gelmesi durumunda sözleşmenin kendiliğinden sona ereceğini belirtir.
Ancak bina hafif hasarlıysa ve tahliye kararı verilmemişse, kira sözleşmesi devam eder. Kiracı bu durumda kira ödemeye devam etmekle yükümlüdür. Fakat eğer binanın güvenliği konusunda şüphe varsa, kiracı resmi kurumların düzenleyeceği hasar tespit raporu ile binanın yaşanamaz durumda olduğunu kanıtlayabilir. Bu durumda kira borcu ortadan kalkar.
Kiracının, deprem nedeniyle tahliye sürecinde elinde resmi belgelerin bulunması büyük önem taşır. Resmî hasar raporu olmadan kira ödemeyi durdurmak, hukuki açıdan sorun yaratabilir.
Tahliye Edilen Kiracının Depozito Hakkı Ne Olur?
Deprem sonrasında evi boşaltmak zorunda kalan kiracılar için depozito iadesi sıkça gündeme gelir. Depozito, evin zarar görmesi durumunda güvence olarak alınır; ancak deprem nedeniyle tahliye edilen bir kiracı, bu zararlardan sorumlu tutulamaz.
Deprem bir mücbir sebep olduğu için, ev sahibi depozitodan kesinti yapamaz. Kiracı evi kendi kusuru olmadan tahliye ettiyse, ev sahibi depozitoyu eksiksiz şekilde iade etmek zorundadır. Depozito banka hesabında tutuluyorsa, kiracı iade talebini yazılı olarak bankaya iletebilir.
Ev sahibi depozitoyu geri ödemezse, kiracı arabuluculuk yoluna başvurabilir. Arabuluculuktan sonuç alınamazsa tüketici mahkemesi devreye girer. Bu süreçte ev sahibi, deprem nedeniyle oluşan hasarı gerekçe göstererek kesinti yapamaz çünkü kiracı bu zarardan sorumlu değildir.
Deprem Nedeniyle Tahliye Kararı Nasıl Verilir?
Deprem nedeniyle tahliye kararı, yalnızca resmî kurumların yapacağı incelemeler sonucunda alınabilir. Kiracı ya da ev sahibi kendi isteğiyle tahliye süreci başlatamaz.
Bu süreç şu şekilde işler:
- Hasar Tespiti:
Deprem sonrası binalar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ekipleri tarafından incelenir. - Hasar Sınıflandırması:
Bina “ağır hasarlı”, “acil yıkılacak” veya “oturulamaz” olarak raporlanırsa, tahliye kararı verilir. - Resmî Tebligat:
Belediye veya valilik, kiracıya tahliye kararını resmen bildirir. Bu bildirimde kiracıya genellikle 7 ila 30 gün arası süre tanınır. - Tahliye Uygulaması:
Kiracı bu süre içinde evi boşaltmakla yükümlüdür. Tahliye edilmesi zorunlu bir binada kalmaya devam etmek hem can güvenliğini tehlikeye atar hem de idari yaptırımlara neden olabilir.
Kiracı tahliyesi, yalnızca kamu güvenliği açısından zorunlu görülen durumlarda uygulanabilir. Ev sahibi keyfi şekilde kiracıyı çıkaramaz. Tahliye süreci boyunca tüm işlemler resmî belgelerle yürütülmelidir.
Kiracı Tahliye Edildikten Sonra Tazminat Talep Edebilir Mi?
Deprem sonrası kiracı tahliyesi sürecinde tazminat hakkı, olayın niteliğine göre değişiklik gösterir. Eğer bina gerçekten deprem nedeniyle oturulamaz hale geldiyse ve tahliye kararı kamu otoritelerince verilmişse, kiracının ev sahibinden tazminat isteme hakkı bulunmaz. Çünkü burada hem kiracı hem de ev sahibi mücbir sebepten etkilenmiştir.
Ancak bazı durumlarda ev sahibinin ihmali söz konusu olabilir. Örneğin ev sahibi, binanın riskli olduğunu bilmesine rağmen kiracıyı uyarmamışsa veya resmi raporlara rağmen kiracının tahliyesini geciktirmişse, bu durumda kiracı maddi tazminat talebinde bulunabilir.
Deprem sonrası tahliye edilen kiracılar için devlet kurumları da destek sağlar. AFAD ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen kira yardımı ve taşınma desteği programları, kiracıların yeni bir konut bulma sürecini kolaylaştırır. Bu yardımlar, kiracıların yaşadığı mağduriyetin bir kısmını telafi eder.
Kiracı ayrıca eşyalarında zarar oluşmuşsa, sigorta kapsamında tazminat talep edebilir. Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) doğrudan bina için ödeme yaparken, kiracı özel konut sigortası yaptırmışsa eşyaları için de tazminat alabilir.