Eşlerden birinin boşanmak istememesi, diğer eşin boşanma davası açmasına engel değildir. Türk hukukunda boşanma yalnızca iki tarafın ortak rızasına bağlı bir kurum değildir. Eşler boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi konularda anlaşırsa anlaşmalı boşanma gündeme gelebilir; ancak eşlerden biri boşanmayı kabul etmiyorsa süreç çekişmeli boşanma davası olarak devam eder. Bu durumda mahkeme, taraflardan birinin boşanmak istememesine tek başına belirleyici sonuç bağlamaz. Asıl önemli olan, kanunda düzenlenen boşanma sebeplerinden birinin somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği ve bu durumun delillerle ispatlanıp ispatlanmadığıdır. Bu nedenle boşanmak isteyen eş, iddiasını yalnızca istem beyanıyla değil, hukuken geçerli sebepler ve delillerle desteklemelidir.
Boşanmak istemeyen eş, davaya cevap verebilir, iddialara itiraz edebilir, kusurun davacıda olduğunu ileri sürebilir, tanık gösterebilir, delil sunabilir ve kendi taleplerini mahkemeye bildirebilir. Ancak yalnızca boşanmak istemiyorum demesi davanın reddedileceği anlamına gelmez. Mahkeme, evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını, ortak hayatın taraflardan beklenip beklenemeyeceğini, tarafların kusur durumunu, çocukların üstün yararını ve dosyadaki tüm delilleri birlikte değerlendirir. Eğer boşanma sebebi ispatlanırsa, diğer eş boşanmayı kabul etmese bile boşanmaya karar verilebilir. Buna karşılık davacı taraf iddialarını ispatlayamazsa veya boşanmaya yetecek düzeyde hukuki sebep ortaya koyamazsa dava reddedilebilir.
Boşanmak İstemeyen Eş Davayı Engelleyebilir mi?
Boşanmak istemeyen eş, davayı yalnızca boşanmayı kabul etmediğini söyleyerek engelleyemez. Çekişmeli boşanma davasında mahkeme, tarafların rızasından çok boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğine bakar. Davalı eş duruşmalara gelmese, cevap dilekçesi vermese veya boşanmayı kabul etmediğini belirtmekle yetinse bile dava usulüne uygun şekilde yürütülebilir. Mahkeme, taraflara savunma ve delil sunma imkânı tanır; ardından mevcut delillere göre karar verir. Bu nedenle boşanmak istemeyen eşin pasif kalması davayı kendiliğinden durdurmaz. Aksine, savunma yapılmaması bazı iddiaların yeterince karşılanamamasına yol açabilir.
Bununla birlikte boşanmak istemeyen eşin davada kullanabileceği hukuki imkânlar vardır. Davalı eş, davacının daha ağır kusurlu olduğunu, evlilik birliğinin temelinden sarsılmadığını, ortak hayatın devamının mümkün olduğunu veya ileri sürülen olayların gerçeği yansıtmadığını ispatlamaya çalışabilir. Türk Medeni Kanunu madde 166 kapsamında davacının kusuru daha ağırsa davalı eşin boşanmaya itiraz hakkı bulunabilir. Ancak bu itiraz sınırsız değildir. Mahkeme, itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olup olmadığını ve evliliğin devamında davalı eş ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar bulunup bulunmadığını da değerlendirir. Bu nedenle boşanmak istemeyen eş davayı zorlaştırabilir, delil sunabilir ve itiraz edebilir; fakat hukuken oluşmuş boşanma sebepleri varsa davayı sırf kendi isteğiyle tamamen engelleyemez.
Eşlerden Biri Boşanmayı Kabul Etmezse Mahkeme Ne Yapar?
Eşlerden biri boşanmayı kabul etmezse mahkeme davayı çekişmeli boşanma davası olarak yürütür. Bu aşamada hâkim, tarafların iddia ve savunmalarını alır, dilekçeleri inceler, delilleri toplar, tanıkları dinler ve gerekirse kurumlara müzekkere yazar. Boşanma sebebi olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması ileri sürülmüşse mahkeme, taraflar arasındaki geçimsizliğin sıradan bir anlaşmazlık mı yoksa ortak hayatı sürdürmeyi beklenemez hâle getiren ciddi bir sarsılma mı olduğunu değerlendirir. Hakaret, şiddet, sadakatsizlik, ekonomik baskı, ilgisizlik, güven sarsıcı davranışlar, aile müdahaleleri, ortak yaşamdan kaçınma ve benzeri olaylar somut dosyanın özelliklerine göre incelenir.
Mahkeme, boşanma sebebinin ispatlandığı kanaatine varırsa davalı eş boşanmayı kabul etmese de boşanmaya karar verebilir. Ancak mahkeme her davada otomatik olarak boşanma kararı vermez. Davacı tarafın iddiaları soyut kalırsa, tanık anlatımları yeterli görülmezse, deliller boşanma sebebini kanıtlamazsa veya evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı ispatlanamazsa dava reddedilebilir. Boşanma davasının reddedilmesi hâlinde, karar kesinleştikten sonra bir yıl boyunca ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin yeniden dava açmasıyla evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve boşanmaya karar verilebilir. Bu nedenle eşlerden birinin kabul etmemesi süreci anlaşmalı boşanmadan çıkarır; fakat mahkemenin boşanma kararı vermesine tek başına engel oluşturmaz.