Bir borcun zamanında ödenmemesi hâlinde alacaklının başvurabileceği hukuki yollardan biri icra takibidir. İcra takibi nasıl başlatılır sorusunun cevabı; alacağın niteliğine, alacağın bir mahkeme kararına veya başka bir belgeye dayanıp dayanmadığına ve uygulanacak takip yoluna göre değişir. Para ve teminat alacakları bakımından bazı durumlarda önceden dava açılıp mahkeme kararı alınmaksızın ilamsız icra takibi başlatılabilir. İcra takibinin usulüne uygun başlatılması için doğru takip yolunun ve yetkili icra dairesinin belirlenmesi önemlidir.
İcra Takibi Nedir?
İcra takibi, borçlunun yerine getirmediği bir borcun devletin cebri icra organları aracılığıyla tahsil edilmesini veya yerine getirilmesini amaçlayan hukuki süreçtir.
İcra takipleri alacağın niteliğine göre farklı şekillerde yürütülebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan takip türleri arasında ilamlı icra, genel haciz yoluyla ilamsız icra ve kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip bulunmaktadır.
Hangi takip yolunun kullanılacağı, alacağın dayandığı belgeye ve talebin niteliğine göre belirlenir.
İlamsız İcra Takibi Nedir?
İlamsız icra takibi, belirli para ve teminat alacakları için önceden mahkemeden bir karar alınmadan başlatılabilen takip yoludur.
Genel haciz yoluyla takip, rehinle temin edilmemiş para ve teminat alacaklarında kullanılabilmektedir. Alacağın mutlaka senede veya yazılı bir sözleşmeye dayanması gerekmez. Bununla birlikte takip başlatılması ile alacağın kesin olarak mevcut olduğunun mahkeme kararıyla tespit edilmesi aynı şey değildir.
Borçlu ödeme emrine süresi içerisinde itiraz ederse takip durabilir ve alacaklının itirazın ortadan kaldırılması için uyuşmazlığın şartlarına uygun hukuki yola başvurması gerekebilir.
İlamlı İcra Takibi Nedir?
İlamlı icra takibi, mahkeme kararları veya kanunen ilam niteliğinde kabul edilen bazı belgelere dayanılarak gerçekleştirilen takip yoludur.
Bu yöntemde alacaklı, elindeki ilamı icra dairesine sunarak kararın yerine getirilmesini talep eder. Mahkeme kararının konusu para ödenmesi olabileceği gibi, somut olaya göre farklı bir edimin yerine getirilmesine ilişkin de olabilir.
Bu nedenle icra takibi başlatılmadan önce eldeki belgenin ilamlı mı yoksa ilamsız mı takipte kullanılacağının doğru belirlenmesi gerekir.
İcra Takibi İçin Mahkeme Kararı Gerekir mi?
Her icra takibinde mahkeme kararı bulunması zorunlu değildir.
Özellikle rehinle temin edilmemiş para ve teminat alacakları genel haciz yoluyla ilamsız takibe konu edilebilir. Bu durumda alacaklı, doğrudan icra dairesine takip talebinde bulunabilir.
Ancak para veya teminat dışındaki bazı alacaklarda ya da uyuşmazlığın niteliğinin gerektirdiği durumlarda öncelikle mahkemeye başvurulması ve daha sonra alınan kararın icraya konulması gerekebilir.
İcra Takibi Nasıl Başlatılır?
Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi takip talebi ile başlar.
İcra ve İflas Kanunu’nun 58. maddesi kapsamında takip talebinde temel olarak;
- alacaklıya ilişkin bilgiler,
- borçluya ilişkin bilgiler,
- alacağın Türk parasıyla tutarı,
- faiz talep ediliyorsa faizle ilgili bilgiler,
- alacak bir belgeye dayanıyorsa belgeye ilişkin bilgiler,
- senet bulunmuyorsa borcun sebebi
gibi bilgiler yer alır.
Alacaklının talep ettiği işlemlere ilişkin gerekli takip giderlerini de peşin olarak karşılaması gerekir. Kanuna göre takip masrafları sonuçta borçluya aittir; ancak ilgili işlemin yapılabilmesi için gereken gider başlangıçta alacaklı tarafından yatırılır.
İcra Takibi Hangi İcra Dairesinde Başlatılır?
Takibin doğru ve yetkili icra dairesinde başlatılması önemlidir.
İcra ve İflas Kanunu’nun 50. maddesi uyarınca para veya teminat alacaklarındaki ilamsız takiplerde Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetkiye ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır. Ayrıca takibe esas sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesi de belirli durumlarda yetkili olabilir.
Yetki konusu her takip bakımından aynı şekilde değerlendirilmeyeceğinden tarafların yerleşim yerleri, sözleşmenin niteliği ve borcun kaynağı birlikte incelenmelidir.
İcra Takibi Başlatıldıktan Sonra Ne Olur?
Takip talebinin kanuni şartları taşıdığının icra müdürü tarafından kabul edilmesi hâlinde borçlu adına ödeme emri düzenlenir.
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrinde borçludan borç ve takip giderlerini yedi gün içerisinde ödemesi istenir. Borçlunun borca, imzaya veya takibin diğer unsurlarına ilişkin itirazları varsa bunları da kanunda belirtilen süre içerisinde ileri sürmesi gerekir.
Ödeme emri borçluya tebliğ edilir. Bundan sonraki süreç, borcun ödenmesine, borçlunun itiraz edip etmemesine ve takip türüne göre değişir.
İcra Takibine İtiraz Süresi Ne Kadardır?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir.
İtiraz borcun tamamına veya bir bölümüne ilişkin olabilir. Takip bir senede dayanıyor ve borçlu senet altındaki imzaya itiraz ediyorsa bu itirazın ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerekir.
Süresinde yapılan itiraz, genel haciz yoluyla ilamsız takipte kural olarak takibin durmasına neden olur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için somut olayın niteliğine göre itirazın iptali veya itirazın kaldırılması gibi hukuki yollar gündeme gelebilir.
Borçlu İtiraz Etmezse Ne Olur?
Borçlu ödeme emrine kanuni süresi içerisinde itiraz etmez ve borcu da ödemezse takip kesinleşebilir.
Takibin kesinleşmesinden sonra alacaklı gerekli şartlar doğrultusunda borçlunun haczi mümkün mal, hak veya alacakları bakımından haciz talep edebilir.
Ancak her malvarlığı unsurunun sınırsız biçimde haczedilebileceği düşünülmemelidir. İcra ve İflas Kanunu’nda tamamen veya kısmen haczedilemeyen mal ve haklara ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.
İcra Takibi İnternetten Başlatılabilir mi?
Avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik ortamda ilamlı ve ilamsız icra takibi başlatabilmektedir. Ayrıca takip dosyalarındaki işlemler ve ödemeler de sistem üzerinden takip edilebilir.
Vatandaşlar ise UYAP Vatandaş Portal üzerinden taraf oldukları mevcut icra dosyalarına ve takip bilgilerine elektronik ortamda ulaşabilmektedir.
Elektronik sistemlerin kullanılabilmesi, yanlış takip yolu veya yanlış hukuki talebin sonuçlarını ortadan kaldırmadığından takip öncesinde alacağın niteliğinin doğru belirlenmesi önemlidir.
İcra Takibi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Senet olmadan icra takibi başlatılabilir mi?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte para alacağının mutlaka bir senede bağlanmış olması gerekmez. Ancak alacağın ispatı, özellikle borçlunun itiraz etmesi hâlinde önem kazanabilir.
İcra takibi için önce dava açmak gerekir mi?
Her durumda gerekmez. Şartları taşıyan para ve teminat alacaklarında genel haciz yoluyla ilamsız takip doğrudan başlatılabilir.
Borçlu kaç gün içinde itiraz edebilir?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren itiraz süresi kural olarak yedi gündür.
İtiraz edilirse icra takibi sona erer mi?
Süresinde yapılan itiraz genel haciz yoluyla ilamsız takipte takibi durdurur. Bu durum alacağın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Alacaklı, gerekli şartların bulunması hâlinde itirazın kaldırılması veya iptali için hukuki yollara başvurabilir.
Sonuç
İcra takibi, ödenmeyen bir alacağın cebri icra yoluyla tahsil edilmesi amacıyla kullanılan hukuki bir yöntemdir. Takibin ilamlı veya ilamsız olması, alacağın niteliğine ve elde bulunan belgelere göre değişir. Genel haciz yoluyla ilamsız takip ise takip talebinin icra dairesine sunulmasıyla başlar.
Takip talebinde borçlu ve alacaklı bilgilerinin, alacak miktarının, faiz talebinin ve borcun dayanağının doğru gösterilmesi önemlidir. Ödeme emrinin tebliğinden sonra borçlunun kullanabileceği itiraz yolları ve süreler de takip sürecinin ilerleyişini doğrudan etkiler. Bu nedenle icra işlemlerinde uygulanacak takip yolunun ve kanuni sürelerin somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi önem taşır.