Ölümlü trafik kazaları, ceza hukuku bakımından en ağır sonuçları doğuran trafik suçları arasında yer alır. Bu tür kazalarda yalnızca bireysel bir zarar değil, aynı zamanda kamu düzenini ilgilendiren telafisi mümkün olmayan bir sonuç ortaya çıkar. Bu nedenle ceza yargılaması, mağdur yakınlarının iradesinden bağımsız şekilde yürütülen kamusal bir süreçtir. Uygulamada sıkça gündeme gelen sorulardan biri, ölümlü trafik kazalarında uzlaşma yolunun mümkün olup olmadığıdır. Özellikle taraflar arasında maddi veya manevi bir anlaşma sağlanmış olması, ceza davasının akıbeti açısından yanlış beklentilere yol açabilmektedir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen uzlaşma kurumu, ancak belirli suç tipleri bakımından uygulanabilen istisnai bir mekanizmadır. Uzlaşmanın temel amacı, mağdur ile fail arasındaki uyuşmazlığın toplumsal barışı zedelemeden giderilmesidir. Ancak bir kişinin yaşamını yitirdiği olaylarda, suçun ağırlığı ve kamu yararı dikkate alındığında, bu mekanizmanın devreye girmesi mümkün değildir. Bu noktada ölümlü trafik kazalarının hukuki niteliği ve suçun kanuni unsurları belirleyici rol oynar.
Taksirle Ölüme Neden Olma Suçunda Uzlaşma Yasağı
Ölümlü trafik kazaları, Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle ölüme neden olma suçu olarak değerlendirilir. Bu suç tipi, kanun gereği uzlaşma kapsamı dışında bırakılmıştır ve mağdur yakınlarının rızası ceza sürecini sona erdirmez. Bu suç tipi, kanun koyucu tarafından açıkça uzlaşma kapsamı dışında bırakılmıştır. Bunun temel nedeni, bir insanın yaşam hakkının ihlali gibi son derece ağır bir sonucun, tarafların rızasıyla ortadan kaldırılamayacak nitelikte görülmesidir. Dolayısıyla taksirle ölüme neden olma suçunda uzlaşma teklif edilmesi ya da uzlaştırma sürecinin işletilmesi hukuken mümkün değildir.
Bu yasak, ceza yargılamasının her aşamasında geçerlidir. Soruşturma aşamasında savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderemez; kovuşturma aşamasında mahkeme, tarafların anlaşmış olmasını davanın düşmesi için yeterli görmez. Mağdur yakınlarının şikâyetçi olmaması veya sonradan şikâyetten vazgeçmesi de bu sonucu değiştirmez. Çünkü taksirle ölüme neden olma suçu, şikâyete bağlı bir suç değildir ve kamu adına resen takip edilir.
Birden Fazla Ölüm veya Ağır Kusur Halinde Hukuki Durum
Ölümlü trafik kazalarında birden fazla kişinin hayatını kaybetmesi ya da sürücünün ağır kusurlu davranışlar sergilemesi hâlinde, ceza sorumluluğu daha da ağırlaşır. Aşırı hız, alkollü veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanma, bilinçli trafik kuralı ihlalleri gibi durumlar, taksir derecesini yükseltir ve bilinçli taksir hükümlerinin uygulanmasına yol açabilir. Bu gibi hâllerde uzlaşma yasağı daha da belirgin hâle gelir; ceza yargılamasının uzlaşma dışı yürütülmesi tartışmasızdır.
Birden fazla ölümün meydana geldiği kazalarda, suçun toplumsal etkisi ve kamu düzenine verdiği zarar çok daha büyüktür. Bu tür olaylarda mağdur yakınlarının sayısı artmakta, olayın yarattığı toplumsal infial güçlenmektedir. Hukuk sistemi bu tür durumlarda, cezalandırma yetkisinin tarafların iradesine bırakılmasını kabul etmez. Bu nedenle ağır kusur veya çoklu ölüm hâllerinde uzlaşma ihtimali zaten bulunmadığı gibi, ceza miktarlarının belirlenmesinde de daha sıkı ölçütler uygulanır.
Mağdur Yakınlarının Rızasının Ceza Sürecine Etkisi
Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış kanaatlerden biri, mağdur yakınlarının rızasının ceza davasını sona erdirebileceği düşüncesidir. Oysa ölümlü trafik kazalarında, mağdur yakınlarının şikâyetçi olmaması, uzlaşmaya yanaşması veya sanıkla anlaşması ceza yargılamasını durdurmaz. Bu tür beyanlar, en fazla hâkimin takdiri indirim nedenleri kapsamında değerlendirebileceği hususlar arasında yer alabilir; ancak davanın düşmesi veya sanığın cezadan tamamen kurtulması sonucunu doğurmaz.
Mağdur yakınlarının rızası, daha çok tazminat hukuku bakımından sonuç doğurur. Maddi ve manevi tazminat taleplerinin sona ermesi veya sulh yoluyla çözülmesi mümkündür. Buna karşılık ceza yargılaması, kamu adına yürütülen bağımsız bir süreçtir. Devlet, yaşam hakkının ihlal edildiği bir olayda cezalandırma yetkisinden vazgeçmez. Bu nedenle mağdur yakınlarının iradesi, ceza davasının varlığına değil, yalnızca cezanın bireyselleştirilmesine sınırlı ölçüde etki edebilir.