Kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağını belirlemek veya belirli kişilere mal ya da hak bırakmak istemesi hâlinde başvurabileceği hukuki araçlardan biri vasiyetnamedir. Ancak vasiyetname nasıl hazırlanır sorusunun cevabı yalnızca kişinin isteklerini bir kâğıda yazmasından ibaret değildir. Türk Medeni Kanunu, vasiyetnamenin geçerli olması için belirli şekil ve ehliyet şartları öngörmektedir.
Türk hukukunda vasiyetname resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç şekilde düzenlenebilir. Vasiyetnamenin şekil şartlarına uyulmaması daha sonra iptal davasına konu olmasına yol açabilir.
Vasiyetname Nedir?
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere tek taraflı irade açıklamasıyla yaptığı ölüme bağlı tasarruftur. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de vasiyeti kişinin sağlığında tek taraflı irade açıklamasıyla yaptığı ölüme bağlı tasarruf olarak tanımlamaktadır.
Kişi vasiyetname ile belirli bir kişiyi mirasçı atayabilir, belirli bir malın bir kişiye bırakılmasını isteyebilir veya kanunun izin verdiği sınırlar içerisinde malvarlığının ölümünden sonra nasıl değerlendirileceğini belirleyebilir.
Ancak mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir. Saklı paylı mirasçıların hakları da dikkate alınmalıdır.
Kimler Vasiyetname Hazırlayabilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesine göre vasiyetname yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip olması ve 15 yaşını doldurmuş bulunması gerekir.
Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilecek durumda olmasını ifade eder.
Özellikle ileri yaş, hastalık veya kişinin karar verme yeteneğini etkileyebilecek durumların bulunduğu hâllerde, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte kişinin ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı daha sonra uyuşmazlık konusu olabilir.
Vasiyetname Türleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesine göre vasiyetname üç farklı şekilde hazırlanabilir:
Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname veya kanunda öngörülen olağanüstü durumlarda sözlü vasiyetname.
Bu üç yöntemin şekil şartları birbirinden farklıdır. Özellikle el yazılı vasiyetname hazırlanırken küçük görünen bir şekil hatası bile ileride hukuki uyuşmazlığa neden olabilir.
Özellikle ileri yaş, hastalık veya kişinin karar verme yeteneğini etkileyebilecek durumların bulunduğu hâllerde, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte kişinin ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı daha sonra uyuşmazlık konusu olabilir.
Vasiyetname Türleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu’nun 531. maddesine göre vasiyetname üç farklı şekilde hazırlanabilir:
Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname veya kanunda öngörülen olağanüstü durumlarda sözlü vasiyetname.
Bu üç yöntemin şekil şartları birbirinden farklıdır. Özellikle el yazılı vasiyetname hazırlanırken küçük görünen bir şekil hatası bile ileride hukuki uyuşmazlığa neden olabilir.
Resmî Vasiyetname Nasıl Hazırlanır?
Resmî vasiyetname, kanunda belirtilen resmî memur tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir.
Resmî memur;
noter,
Sulh Hâkimi veya
kanun tarafından yetkilendirilmiş başka bir görevli
olabilir.
Mirasbırakan son arzularını resmî memura bildirir. Memur vasiyetnameyi hazırlar veya hazırlatır ve metin mirasbırakana sunulur. Kanunda öngörülen şekilde tarih, imza ve tanık işlemleri tamamlanır.
Resmî vasiyetnamenin önemli avantajlarından biri aslının resmî memur tarafından saklanmasıdır. Böylece belgenin kaybolması veya sonradan zarar görmesi riski azalır.
El Yazılı Vasiyetname Nasıl Hazırlanır?
El yazılı vasiyetname için noter zorunluluğu bulunmaz. Ancak şekil şartları oldukça önemlidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesine göre el yazılı vasiyetnamenin:
başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması,
yapıldığı yıl, ay ve günün belirtilmesi ve
mirasbırakan tarafından imzalanması
zorunludur.
Bu nedenle bilgisayarda hazırlanıp çıktısı alınan ve yalnızca altı imzalanan bir metin, el yazılı vasiyetnamenin kanuni şekil şartlarını karşılamaz.
El yazılı vasiyetname açık veya kapalı şekilde saklanmak üzere notere, Sulh Hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
Vasiyetname Noterde Yapılmak Zorunda mı?
Hayır. Her vasiyetnamenin noter huzurunda hazırlanması zorunlu değildir.
Kanun, el yazılı vasiyetnameye de imkân tanımaktadır. Ancak el yazılı vasiyetnamenin yukarıdaki şekil şartlarının tamamını taşıması gerekir.
Resmî vasiyetname tercih edildiğinde ise noter, Sulh Hâkimi veya kanunun yetki verdiği başka bir resmî görevli devreye girer ve iki tanığın katılımı gerekir.
Özellikle kapsamlı malvarlığı, birden fazla mirasçı veya ileride uyuşmazlık çıkma ihtimali bulunan durumlarda vasiyetnamenin şekil ve içerik bakımından dikkatli hazırlanması önem taşır.
Sözlü Vasiyetname Ne Zaman Yapılabilir?
Sözlü vasiyetname normal koşullarda tercih edilebilecek sıradan bir vasiyetname yöntemi değildir.
Türk Medeni Kanunu’na göre mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir.
Mirasbırakan son arzularını iki tanığa bildirir. Tanıkların da kanundaki usule göre bu beyanı belgelemesi gerekir.
Ayrıca mirasbırakanın sonradan resmî veya el yazılı vasiyetname hazırlama imkânına kavuşması hâlinde, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyetname hükümden düşer.
Vasiyetnamede İstenilen Her Şey Yapılabilir mi?
Hayır. Mirasbırakanın vasiyetname düzenleme özgürlüğünün de hukuki sınırları bulunmaktadır.
Türk Medeni Kanunu, saklı paylı mirasçılar bakımından belirli korumalar öngörmektedir. Mirasbırakan, saklı payların dışında kalan malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.
Örneğin vasiyetnameyle bütün malvarlığının tek bir kişiye bırakılması amaçlansa bile saklı payları ihlal edilen mirasçıların şartları bulunuyorsa tenkis davası açma hakkı gündeme gelebilir.
Dolayısıyla vasiyetname hazırlanırken yalnızca kişinin isteğinin yazılması değil, yasal mirasçılık ve saklı pay düzeninin de değerlendirilmesi önemlidir.
Vasiyetname Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet. Vasiyetnamenin önemli özelliklerinden biri tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf olmasıdır.
Mirasbırakan hayattayken vasiyetnamesinden dönebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 542. maddesine göre kişi kanundaki vasiyetname şekillerinden birine uygun yeni bir vasiyetname hazırlayarak önceki vasiyetnamesinin tamamından veya bir kısmından dönebilir.
Kanun ayrıca belirli şartlarda vasiyetnamenin yok edilmesi suretiyle de vasiyetten dönmeyi düzenlemektedir.
Bu nedenle bir kişinin daha önce vasiyetname hazırlamış olması, yaşamı boyunca artık bu kararını değiştiremeyeceği anlamına gelmez.
Vasiyetname Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?
Kanunda belirtilen şartların bulunması hâlinde vasiyetnamenin tamamının veya belirli bölümlerinin iptali için dava açılabilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesine göre iptal sebepleri arasında vasiyetnamenin;
mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı sırada yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu düzenlenmesi, içeriğinin ya da koşullarının hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması yer almaktadır.
Bu nedenle özellikle el yazılı vasiyetnamelerde tarih, imza ve el yazısı şartlarına dikkat edilmesi oldukça önemlidir.
Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Ortaya Çıkar?
Mirasbırakanın ölümünden sonra bulunan veya ilgili mercilerde saklanan vasiyetname Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılarak ilgililere bildirilir.
Adalet Bakanlığının terekenin tasfiyesine ilişkin eğitim materyalinde de vasiyetnamenin Sulh Hâkimi tarafından açılması, okunması ve ilgililere kendilerini ilgilendiren bölümlerin bildirilmesi süreci açıklanmaktadır.
Vasiyetnamenin açılması, içindeki bütün tasarrufların kesin olarak geçerli olduğunun kabul edildiği anlamına gelmez. İlgililerin iptal veya tenkis gibi hukuki yollara başvurma hakları ayrıca değerlendirilir.
Vasiyetname Hakkında Sık Sorulan Sorular
El yazılı vasiyetname geçerli midir?
Evet. Baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış, yıl-ay-gün şeklinde tarihi belirtilmiş ve imzalanmış olması hâlinde kanundaki şekil koşullarını taşıyabilir.
Bilgisayarda yazıp imzalamak yeterli mi?
El yazılı vasiyetname bakımından hayır. Kanun metnin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmasını şart koşmaktadır.
Vasiyetnameyi değiştirmek mümkün mü?
Evet. Mirasbırakan yeni bir vasiyetname düzenleyerek önceki vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönebilir.
18 yaşından küçük biri vasiyetname yapabilir mi?
Kanuna göre vasiyetname yapabilmek için 15 yaşını doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak gerekir.
Sonuç
Vasiyetname nasıl hazırlanır sorusunun cevabı, seçilen vasiyetname türüne göre değişmektedir. Türk hukukunda vasiyetname resmî, el yazılı veya olağanüstü şartlarda sözlü olarak düzenlenebilir.
Özellikle el yazılı vasiyetnamenin tamamının kişinin kendi el yazısıyla yazılması, tarih içermesi ve imzalanması gerekmektedir. Resmî vasiyetname ise yetkili resmî memur ve iki tanığın katılımıyla hazırlanır.
Vasiyetnamenin içeriği hazırlanırken saklı paylı mirasçıların haklarının da dikkate alınması gerekir. Ayrıca kişi hayatta olduğu sürece kanundaki şekil şartlarına uygun yeni bir vasiyetname düzenleyerek önceki vasiyetinden tamamen veya kısmen dönebilir.
Vasiyetnamenin içeriği hazırlanırken saklı paylı mirasçıların haklarının da dikkate alınması gerekir. Ayrıca kişi hayatta olduğu sürece kanundaki şekil şartlarına uygun yeni bir vasiyetname düzenleyerek önceki vasiyetinden tamamen veya kısmen dönebilir.
Vasiyetnamenin ileride şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya saklı pay ihlali nedeniyle uyuşmazlık konusu olmaması için hazırlanma aşamasında kanuni şartların dikkatle değerlendirilmesi önemlidir.