Hukuki uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan veya dava devam ederken tarafların görüşmesi yoluyla çözülebilmesini sağlayan yöntemlerden biri arabuluculuktur. Arabuluculuk süreci nasıl işler sorusunun cevabı; uyuşmazlığın ihtiyari arabuluculuğa mı yoksa dava şartı arabuluculuğa mı tabi olduğuna göre değişebilir. Arabulucu, taraflar arasında iletişimi kolaylaştıran tarafsız bir üçüncü kişidir ve hâkim gibi uyuşmazlık hakkında bağlayıcı bir karar vermez. Sürecin temel ilkeleri 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda düzenlenmektedir.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümünde kullanılan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Taraflar arabulucu yardımıyla görüşerek uyuşmazlığın çözümüne yönelik ortak bir sonuca ulaşmaya çalışırlar.
Arabulucu taraflardan birinin temsilcisi değildir ve uyuşmazlık hakkında mahkeme kararı vermez. Görevi tarafların iletişimini kolaylaştırmak, uyuşmazlığın temel noktalarının belirlenmesine yardımcı olmak ve müzakere ortamı oluşturmaktır. Arabuluculuk sürecinde tarafların eşitliği ve gizlilik temel ilkeler arasındadır.
İhtiyari ve Dava Şartı Arabuluculuk Arasındaki Fark Nedir?
Arabuluculuk genel olarak ihtiyari arabuluculuk ve dava şartı arabuluculuk şeklinde ikiye ayrılabilir.
İhtiyari arabuluculukta taraflar, kanunen arabulucuya başvurma zorunluluğu bulunmasa dahi uyuşmazlığın çözümü amacıyla arabuluculuk yolunu tercih edebilirler. Kanuna göre taraflar dava açılmadan önce veya dava devam ederken arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilirler.
Dava şartı arabuluculukta ise belirli uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. İşçi ve işveren alacak ve tazminatları ile işe iade talepleri, belirli ticari uyuşmazlıklar ve tüketici uyuşmazlıkları bu sistemin uygulandığı alanlar arasındadır.
Ayrıca kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar —ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri hariç— ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşu hakkına ilişkin uyuşmazlıklar da dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır.
Arabuluculuk Başvurusu Nereye Yapılır?
Dava şartı arabuluculuk başvurusu, adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılır. Arabuluculuk bürosunun bulunmadığı yerlerde işlemler, arabuluculuk bürosu sıfatıyla görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü tarafından yürütülür.
Başvurunun ardından sistem üzerinden sicile kayıtlı bir arabulucu görevlendirilir. Tarafların sicilde bulunan belirli bir arabulucu üzerinde anlaşmaları hâlinde ise bu arabulucunun görevlendirilmesi de mümkün olabilir.
Arabulucu Atandıktan Sonra Ne Olur?
Arabulucu görevlendirildikten sonra taraflarla iletişime geçerek uyuşmazlık hakkında gerekli bilgileri alır ve ilk toplantının gerçekleştirilmesi için tarafları davet eder.
Arabulucu sürecin başında tarafları arabuluculuğun esasları, işleyişi ve sonuçları konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. Görüşmeler taraflarla birlikte yapılabileceği gibi arabulucu gerekli gördüğünde taraflarla ayrı ayrı da görüşebilir.
Arabuluculuk görüşmelerine taraflar şahsen veya gerekli yetkiye sahip avukatları aracılığıyla katılabilirler.
Arabuluculuk Görüşmelerinde Ne Konuşulur?
Görüşmeler sırasında taraflar uyuşmazlığın nedenlerini, taleplerini ve çözüm seçeneklerini değerlendirir. Sürecin amacı hangi tarafın “haklı” olduğuna ilişkin bir mahkeme kararı oluşturmak değil, tarafların kabul edebileceği bir çözüm bulunmasına yardımcı olmaktır.
Arabuluculukta gizlilik ilkesi uygulanır. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu, taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler süreçte elde edilen bilgi ve belgeleri gizli tutmakla yükümlüdür. Arabuluculuk sırasında yalnızca süreç nedeniyle ortaya çıkan bazı teklif ve beyanların daha sonra hukuk davasında delil olarak kullanılması da kanun tarafından sınırlandırılmıştır.
Bu özellik, tarafların çözüm önerilerini daha rahat şekilde değerlendirebilmesine imkân sağlayabilir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?
Tarafların görüşmeler sonucunda uzlaşması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar yazılı bir anlaşma belgesi hâline getirilebilir. Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler.
Kanundaki şartların sağlanması hâlinde arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir nitelik kazanabilir. Özellikle taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgeleri bakımından kanunda özel bir icra edilebilirlik düzenlemesi bulunmaktadır.
Bu nedenle anlaşma metninde ödeme tutarı, ödeme tarihi, teslim yükümlülüğü veya diğer edimlerin açık ve uygulanabilir şekilde belirtilmesi önem taşır.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?
Tarafların anlaşamaması hâlinde arabuluculuk faaliyeti anlaşmama son tutanağı düzenlenerek sona erdirilir. Adalet Bakanlığının arabuluculuk sisteminde hem anlaşma hem de anlaşmama durumları için son tutanak örnekleri bulunmaktadır.
Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olması hâlinde, anlaşma sağlanamadıktan sonra taraflar yasal şartlara uygun şekilde mahkemede dava açabilirler.
Arabuluculuğa başvurulmuş olması tarafların mutlaka anlaşması gerektiği anlamına gelmez. Taraflar çözüm konusunda uzlaşamazlarsa uyuşmazlığın yargı yoluna taşınması mümkündür.
Arabuluculuk Ücretli midir?
Dava şartı arabuluculukta arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru sırasında başvuru ücreti alınmaz. Anlaşma sağlanması hâlinde arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır ve yürürlükteki Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi esas alınır.
Arabuluculuk ücretleri her yıl güncellenmektedir. 2026 yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi de 26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu nedenle ücret hesabı yapılırken işlemin gerçekleştirildiği tarihteki güncel tarifenin dikkate alınması gerekir.
Arabuluculuk Süreci Hakkında Sık Sorulan Sorular
Arabulucu karar verir mi?
Hayır. Arabulucu hâkim veya hakem değildir ve tarafları bağlayan bir yargı kararı vermez. Tarafların uyuşmazlık hakkında çözüm üretmesine yardımcı olur.
Arabuluculuk görüşmeleri gizli midir?
Evet. Kanunda arabuluculuk sürecindeki bilgi, belge ve görüşmelere ilişkin gizlilik düzenlemeleri bulunmaktadır.
Arabuluculukta avukat zorunlu mudur?
Tarafların her durumda avukatla temsil edilmesi zorunlu değildir. Taraflar görüşmelere şahsen veya gerekli yetkiye sahip avukatları aracılığıyla katılabilirler.
Anlaşma olmazsa dava açılabilir mi?
Evet. Dava şartı arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaması hâlinde gerekli son tutanak düzenlendikten sonra dava yoluna başvurulabilir.
Sonuç
Arabuluculuk süreci, uyuşmazlığın mahkemeye taşınmasından önce veya bazı durumlarda dava devam ederken taraflara anlaşma imkânı sunan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Süreç; başvuru, arabulucunun görevlendirilmesi, tarafların görüşmelere davet edilmesi, müzakerelerin gerçekleştirilmesi ve anlaşma ya da anlaşmama son tutanağının düzenlenmesi aşamalarından oluşur.
Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığının doğru tespit edilmesi önemlidir. Özellikle iş, ticaret, tüketici, kira ve bazı taşınmaz uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekebilir.