İş sözleşmesi işveren tarafından sona erdirilen çalışanlar açısından en önemli hukuki yollardan biri işe iade davası sürecidir. İşverenin fesih için geçerli bir sebep göstermemesi veya gösterilen sebebin hukuken geçerli olmaması hâlinde, gerekli şartları taşıyan işçi feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iadesi amacıyla hukuki yollara başvurabilir.
Ancak işe iade talebi bakımından süreler oldukça önemlidir. İşçi doğrudan mahkemede dava açmadan önce, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içerisinde zorunlu arabuluculuğa başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içerisinde dava açılabilir.
İşe İade Davası Nedir?
İşe iade davası, işveren tarafından gerçekleştirilen feshin geçersiz olduğunun tespit edilmesi ve işçinin işe dönmesini sağlayan hukuki süreçtir.
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işveren, iş güvencesi kapsamındaki bir çalışanın belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken işçinin yeterliliği veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedene dayanmalıdır.
Fesih geçerli bir nedene dayanmıyorsa veya fesih usulüne uygun gerçekleştirilmemişse işçi, kanuni şartları sağlaması hâlinde işe iade talebinde bulunabilir.
Kimler İşe İade Talebinde Bulunabilir?
Her işten çıkarılan çalışan otomatik olarak işe iade davası açma hakkına sahip değildir. İş güvencesi hükümlerinin uygulanabilmesi için genel olarak bazı şartların birlikte bulunması gerekir.
İşyerinde veya aynı işkolundaki işveren işyerlerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdeme sahip olması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması temel şartlar arasındadır. Ayrıca işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ve kanundaki belirli üst düzey işveren vekilleri iş güvencesi hükümlerinin dışında tutulmuştur.
Altı aylık kıdem hesabında aynı işverenin farklı işyerlerinde geçirilen süreler de birlikte değerlendirilebilir.
İşveren İşçiyi Hangi Sebeplerle İşten Çıkarabilir?
İş güvencesi kapsamındaki bir çalışanın iş sözleşmesi feshedilirken işverenin geçerli bir nedene dayanması gerekir.
- Geçerli neden;
- işçinin yeterliliğinden,
- işçinin davranışlarından veya
- işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden
kaynaklanabilir.
Buna karşılık sendika üyeliği, hak aramak amacıyla işveren aleyhine hukuki mercilere başvurmak, hamilelik, doğum, medeni hâl, cinsiyet, din veya benzeri ayrımcı nedenler tek başına geçerli fesih sebebi oluşturmaz.
Fesih Bildirimi Nasıl Yapılmalıdır?
İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır.
Fesih işçinin davranışı veya verimiyle ilgili bir nedene dayanıyorsa, İş Kanunu’ndaki istisnalar dışında işçinin savunmasının alınması da önem taşır.
Bu nedenle işe iade uyuşmazlıklarında yalnızca işverenin fesih nedeni değil, feshin nasıl gerçekleştirildiği de incelenir.
İşe İade İçin Önce Arabulucuya Başvurmak Zorunlu mu?
Evet. İşe iade taleplerinde zorunlu arabuluculuk dava şartıdır.
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içerisinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır.
Bu bir aylık süre önemlidir ve hak kaybı yaşanmaması için geciktirilmemelidir.
Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar işçinin işe dönmesi, çalışma şartları veya uyuşmazlığın farklı bir şekilde çözülmesi konusunda anlaşabilir.
Arabuluculukla ilgili ayrıntılı bilgi için daha önce hazırladığımız Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Arabuluculukta Anlaşma Olmazsa Dava Ne Zaman Açılır?
Arabuluculuk görüşmelerinin anlaşmazlıkla sonuçlanması durumunda son tutanak düzenlenir.
İşçi, bu son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içerisinde İş Mahkemesinde işe iade davası açabilir.
Bu nedenle işe iade sürecinde iki önemli süre vardır:
Fesih bildiriminin tebliğinden sonra: 1 ay içinde arabulucuya başvuru.
Arabuluculukta anlaşma olmazsa: Son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava.
Sürelerin kaçırılması işe iade talebi açısından ciddi hak kaybına neden olabilir.
İşe İade Davasında İspat Yükü Kimdedir?
İş Kanunu’na göre feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispatlamakla yükümlüdür.
Ancak işçi, işveren tarafından belirtilen sebebin gerçeği yansıtmadığını ve feshin başka bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını kendisinin ispatlaması gerekir.
Bu nedenle fesih bildirimi, iş sözleşmesi, bordrolar, işyeri yazışmaları, performans belgeleri, savunmalar ve somut olaya ilişkin diğer deliller önem taşıyabilir.
İşe İade Davası Kazanılırsa Ne Olur?
Mahkeme feshin geçersiz olduğuna ve işçinin işe iadesine karar verirse süreç burada tamamen bitmez.
İşçi, kesinleşen kararın kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içerisinde işe başlamak amacıyla işverene başvurmalıdır.
İşveren ise işçinin başvurusu üzerine çalışanı bir ay içerisinde işe başlatmalıdır.
İşçi 10 iş günlük başvuru süresini kaçırırsa kanundaki işe iade sonuçlarından yararlanması mümkün olmayabilir.
İşveren İşçiyi İşe Başlatmazsa Ne Olur?
İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçi süresinde başvurmuş olmasına rağmen işveren çalışanı bir ay içerisinde işe başlatmazsa işe başlatmama tazminatı gündeme gelir.
İşveren, işçiye mahkeme tarafından belirlenen şekilde en az dört aylık ve en fazla sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.
Mahkeme ayrıca işçinin kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı dönem için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklarını da belirler.
Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir?
İşe iade kararı sonucunda çalışan işe başlatılsın veya başlatılmasın, kanundaki şartların gerçekleşmesi hâlinde en fazla dört aylık boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer haklar gündeme gelebilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu dört aya kadar olan ücret ve haklar bakımından ilgili sigorta primlerinin de yatırılması gerektiğini belirtmektedir.
Bu ödeme, işe başlatmama tazminatından farklı bir alacaktır.
İşe İade Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşten çıkarıldıktan sonra kaç gün içinde dava açılmalıdır?
Öncelikle fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içerisinde dava açılmalıdır.
İşe iade için 6 ay çalışmak şart mı?
İş Kanunu’nun iş güvencesi hükümleri kapsamında genel olarak işçinin en az altı aylık kıdeme sahip olması gerekir.
İşyerinde kaç çalışan olması gerekir?
Kural olarak işyerinde veya kanunda öngörülen şekilde aynı işkolundaki işyerlerinde toplam 30 veya daha fazla işçinin bulunması gerekir.
İşe iade davasını kazanan işçi hemen işe döner mi?
Kararın kesinleşmesinden sonra işçinin 10 iş günü içinde işverene başvurması gerekir. İşverenin ise başvurudan itibaren bir ay içerisinde işçiyi işe başlatması gerekir.
Sonuç
İşe iade davası süreci, işveren tarafından yapılan feshin geçerli olup olmadığının değerlendirilmesini sağlayan önemli bir iş hukuku yoludur. Ancak işe iade hakkından yararlanılabilmesi için işçinin iş güvencesi kapsamında olması ve kanundaki süreleri dikkatle takip etmesi gerekir.
Özellikle fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk başvuru süresi ve arabuluculukta anlaşma sağlanamaması hâlinde başlayan iki haftalık dava açma süresi kritik öneme sahiptir. İşe iade kararının kesinleşmesinden sonra ise işçinin 10 iş günü içerisinde işe başlamak üzere işverene başvurması gerekir.
Her işten çıkarma olayı farklı şartlar taşıdığından fesih bildirimi, çalışma süresi, işyeri çalışan sayısı ve fesih gerekçesi birlikte değerlendirilmelidir.