Aile hukukunda nafaka, belirli şartların oluşması hâlinde kişinin eşinin, çocuğunun veya bazı yakınlarının geçimine katkı sağlamasını amaçlayan mali bir yükümlülüktür. Nafaka türleri ve şartları, nafakanın hangi amaçla talep edildiğine ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiye göre değişmektedir.
Türk hukukunda nafakalar tek bir başlık altında düzenlenmemiştir. Uygulamada başlıca tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve yardım nafakası ile karşılaşılır. Bu nafaka türlerinin her biri farklı koşullara ve farklı hukuki sonuçlara sahiptir.
Nafaka Nedir?
Nafaka, kişinin geçimini veya bakımını sağlayabilmesi amacıyla kanundan doğan şartların bulunması hâlinde başka bir kişi tarafından yapılan mali katkıdır.
Nafaka yalnızca boşanmış eşe verilen bir ödeme değildir. Boşanma davası devam ederken eş veya çocuk lehine nafakaya karar verilebildiği gibi, boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek eş veya velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn bakımından da farklı nafaka türleri gündeme gelebilir.
Ayrıca kişinin yoksulluğa düşmesi hâlinde belirli yakınlarından yardım talep etmesine imkân sağlayan yardım nafakası da bulunmaktadır.
Nafaka Türleri Nelerdir?
Türk hukukunda uygulamada en sık karşılaşılan dört temel nafaka türü şunlardır:
Tedbir nafakası: Boşanma veya ayrılık sürecinde eş ve çocukların geçici olarak korunmasına yöneliktir.
Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için talep edilir.
İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasını sağlar.
Yardım nafakası: Belirli yakınların yardım edilmediğinde yoksulluğa düşmesi hâlinde gündeme gelir.
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakası, özellikle boşanma veya ayrılık davası devam ederken eşlerin ve çocukların ekonomik durumunun korunması amacıyla verilen geçici nitelikte bir nafakadır.
Boşanma davasının açılmasıyla birlikte hâkim, dava devam ederken eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin gerekli geçici önlemleri alabilir.
Tedbir nafakası konusunda önemli noktalardan biri, nafaka talep eden eşin boşanmaya sebep olan olaylarda kusurlu olup olmadığının yoksulluk nafakasındaki şekilde belirleyici olmamasıdır. Amaç, yargılama devam ederken ihtiyaç sahibi tarafın ve çocukların ekonomik açıdan korunmasıdır.
Tedbir Nafakası Ne Zamana Kadar Ödenir?
Boşanma davası sırasında verilen tedbir nafakası geçici niteliktedir ve kural olarak dava süreciyle bağlantılıdır.
Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra koşullara göre eş bakımından yoksulluk nafakası, çocuk bakımından ise iştirak nafakası gündeme gelebilir.
Dolayısıyla tedbir nafakası ile yoksulluk veya iştirak nafakası aynı nafaka türü değildir.
Yoksulluk Nafakası Nedir?
Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin diğer eşten talep edebileceği nafaka türüdür.
Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf, kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması şartıyla, geçimi için diğer tarafın mali gücü oranında nafaka isteyebilir. Nafaka ödeyecek eşin kusurlu olması ise şart değildir.
Bu nedenle yoksulluk nafakasında yalnızca tarafların gelirleri değil, boşanma nedeniyle oluşacak ekonomik durum ve kusur ilişkisi de değerlendirilir.
Yoksulluk Nafakasının Şartları Nelerdir?
Yoksulluk nafakasına karar verilebilmesi için genel olarak boşanma nedeniyle nafaka isteyen eşin yoksulluğa düşecek olması gerekir.
Ayrıca nafaka isteyen kişinin kusuru diğer eşten daha ağır olmamalıdır. Nafaka miktarı belirlenirken nafaka yükümlüsünün mali gücü de dikkate alınır.
Yoksulluk nafakası çocuk için değil, boşanan eş lehine hükmedilen bir nafaka türüdür.
Türk Medeni Kanunu’nun mevcut düzenlemesinde yoksulluk nafakasının süresiz olarak talep edilebilmesi mümkündür; ancak bu, nafakanın her durumda ömür boyu ve hiçbir koşulda değişmeden devam edeceği anlamına gelmez.
Yoksulluk Nafakası Ne Zaman Sona Erer?
Yoksulluk nafakasının devam ettiği dönemde tarafların koşullarında önemli değişiklikler meydana gelebilir.
İrat şeklinde ödenen nafaka, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kanundaki şartlara göre sona erebilir.
Ayrıca nafaka alan kişinin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya kanunda belirtilen diğer durumların oluşması hâlinde mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılması gündeme gelebilir.
Tarafların ekonomik koşullarının değişmesi durumunda nafakanın artırılması veya azaltılması da talep edilebilir.
İştirak Nafakası Nedir?
İştirak nafakası, boşanma sonrasında velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasını sağlayan nafakadır.
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de iştirak nafakasını, velayeti kendisine verilmeyen eşin ergin olmayan çocuğun yetiştirilmesi, sağlık, barınma ve eğitim gibi giderlerine mali gücü oranında katılmasını sağlayan nafaka olarak tanımlamaktadır.
Burada temel amaç eşlerden birini ekonomik olarak desteklemek değil, çocuğun ihtiyaçlarını karşılamaktır.
İştirak Nafakasında Kusur Önemli midir?
Hayır. İştirak nafakasında eşlerin boşanmadaki kusur durumu belirleyici değildir.
Çocuğun bakım, sağlık, eğitim, barınma ve diğer temel ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik durumları dikkate alınır. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn, mali gücü doğrultusunda çocuğun giderlerine katılır.
Bu nedenle iştirak nafakasının belirlenmesinde öncelikli unsur çocuğun menfaatidir.
Çocuk 18 Yaşına Gelince Nafaka Biter mi?
İştirak nafakası esas olarak ergin olmayan çocuk için verilen nafakadır.
Ancak çocuğun ergin olmasına rağmen eğitiminin devam etmesi gibi durumlarda anne ve babanın bakım yükümlülüğüne ilişkin farklı hükümler gündeme gelebilir. Bu nedenle çocuğun 18 yaşını doldurmasından sonraki durumun yalnızca yaş üzerinden değerlendirilmesi her dosyada yeterli olmayabilir.
Özellikle eğitimine devam eden ergin çocuk bakımından şartların bulunması hâlinde yardım nafakası talebi de gündeme gelebilir.
Yardım Nafakası Nedir?
Yardım nafakası boşanma ilişkisine bağlı değildir.
Türk Medeni Kanunu kapsamında, yardım edilmemesi hâlinde yoksulluğa düşecek belirli yakınlar arasında nafaka yükümlülüğü doğabilir.
Yardım nafakası özellikle üstsoy, altsoy ve kanunda öngörülen koşullar altında kardeşler arasında gündeme gelebilir. Amaç, kişinin temel yaşam ihtiyaçlarını karşılayamayacak hâle gelmesinin önlenmesidir.
Örneğin gerekli şartları taşıyan ve eğitimine devam eden ergin bir çocuk, anne veya babasından yardım nafakası talep edebilir.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Nafaka için herkes bakımından geçerli tek bir sabit ücret veya standart hesaplama yöntemi bulunmaz.
Mahkeme somut olayın özelliklerine göre;
tarafların gelir ve ekonomik durumunu, nafaka talep eden kişinin ihtiyaçlarını, çocuk varsa çocuğun eğitim ve bakım giderlerini, yaşam koşullarını ve nafakanın türünü birlikte değerlendirir.
Yoksulluk nafakasında diğer eşin mali gücü, iştirak nafakasında ise özellikle çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik imkânları önemlidir.
Nafaka Artırılabilir veya Azaltılabilir mi?
Evet. Tarafların ekonomik ve sosyal koşullarının zaman içerisinde değişmesi hâlinde nafaka miktarının yeniden değerlendirilmesi mümkün olabilir.
Örneğin nafaka alan kişinin ihtiyaçlarının artması veya nafaka ödeyen kişinin mali durumunda önemli bir değişiklik meydana gelmesi hâlinde somut olayın şartlarına göre nafakanın artırılması ya da azaltılması talep edilebilir.
Hâkim, talep bulunması hâlinde gelecek yıllarda nafakanın hangi ölçüde ödeneceğine ilişkin bir artış yöntemi de belirleyebilir.
Nafaka Türleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Boşanma davası devam ederken nafaka alınabilir mi?
Evet. Gerekli şartların bulunması hâlinde boşanma davası devam ederken eş veya çocuk lehine tedbir nafakasına karar verilebilir.
Çocuğun nafakası için eşin kusurlu olması gerekir mi?
Hayır. İştirak nafakasında boşanmadaki kusurdan ziyade çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin ekonomik durumları önemlidir.
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Çalışıyor olmak tek başına yoksulluk nafakasına kesin olarak engel değildir. Mahkeme, kişinin elde ettiği gelirin boşanma sonrasında temel ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli olup olmadığını ve diğer kanuni şartları birlikte değerlendirir. Yargıtay uygulamasında yoksulluk değerlendirmesinde barınma, sağlık, ulaşım, eğitim ve benzeri temel ihtiyaçların karşılanabilmesi dikkate alınmaktadır.
Nafaka miktarı sonradan değiştirilebilir mi?
Koşullarda değişiklik meydana gelmesi hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması talep edilebilir.
Sonuç
Nafaka türleri ve şartları, nafakanın hangi amaçla talep edildiğine göre farklılık gösterir. Tedbir nafakası boşanma sürecindeki geçici ekonomik korumayı, yoksulluk nafakası boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin geçimini, iştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim giderlerini, yardım nafakası ise belirli yakınlar arasındaki geçim desteğini amaçlar.
Nafaka miktarı ve nafakanın devam edip etmeyeceği her dosyanın ekonomik, sosyal ve ailevi koşullarına göre değerlendirilir. Bu nedenle nafaka talebinde tarafların gelirleri, ihtiyaçları, çocukların durumu ve nafakanın hukuki türünün doğru belirlenmesi önemlidir.