Çalışma sırasında veya iş ile bağlantılı bir olay sonucunda çalışanın bedensel ya da ruhsal zarara uğraması hâlinde iş kazası gündeme gelebilir. İş kazası tazminatı nasıl alınır sorusunun cevabı ise kazanın niteliğine, meydana gelen zarara, tarafların kusur durumuna ve işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine göre değişmektedir.
İş kazası sonrasında çalışanın Sosyal Güvenlik Kurumundan yararlanabileceği haklarla, işverene karşı ileri sürülebilecek maddi ve manevi tazminat talepleri birbirinden farklı hukuki süreçlerdir. Bu nedenle olayın hem sosyal güvenlik hem de tazminat hukuku açısından değerlendirilmesi önemlidir.
İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında belirli hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası olarak değerlendirilebilir.
SGK’nın güncel açıklamasına göre bir olayın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi için kişinin sigortalı olması, bir olayla karşılaşması ve olay sonucunda bedensel veya ruhsal bir zararın ortaya çıkması temel unsurlar arasındadır.
İş kazasının yalnızca işyerinin fiziksel sınırları içerisinde meydana gelmesi gerekmez. İşin yürütümüyle bağlantılı bazı olaylar da somut koşullara göre iş kazası kapsamında değerlendirilebilir
Hangi Olaylar İş Kazası Sayılabilir?
Bir olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilir.
Örneğin işçinin işyerinde çalışırken yaralanması en klasik iş kazası örneklerinden biridir. Bunun yanında işveren tarafından görevlendirildiği başka bir yerde meydana gelen kazalar veya işin yürütülmesiyle bağlantılı bazı olaylar da kanundaki şartları taşıyabilir.
Önemli olan yalnızca kazanın nerede meydana geldiği değil, olayın çalışma ilişkisiyle bağlantısı ve sigortalı üzerinde meydana getirdiği sonuçtur.
İş Kazası SGK’ya Kaç Gün İçinde Bildirilmelidir?
4/a kapsamında çalışan bir işçinin iş kazası geçirmesi hâlinde bildirim yükümlülüğü işverene aittir.
SGK’ya göre işveren, iş kazasını kazanın meydana geldiği tarihten sonraki üç iş günü içerisinde Kuruma bildirmelidir. Ayrıca kazanın yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmesi gerekir.
İşverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelen ve kazanın öğrenilmesini geciktiren durumlarda üç iş günlük sürenin başlangıcı olayın öğrenildiği tarih bakımından ayrıca değerlendirilir.
İşveren İş Kazasını Bildirmezse Ne Olur?
İşverenin iş kazasını SGK’ya süresi içerisinde bildirmemesi çeşitli yaptırımlara neden olabilir.
SGK, süresinde bildirim yapılmaması hâlinde bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinin işverenden tahsil edilebileceğini ve ayrıca idari para cezası uygulanabileceğini belirtmektedir.
Ancak işverenin bildirim yapmamış olması, olayın iş kazası niteliğinin otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez. Olayın niteliğinin belgelerle ortaya konulması ayrıca önemlidir.
İş Kazası Sonrasında İlk Olarak Ne Yapılmalıdır?
İş kazası meydana geldiğinde öncelik çalışanın sağlık durumudur. Gerekli tıbbi müdahalenin yapılması ve olayın kayıt altına alınması önemlidir.
- Kazaya ilişkin;
- hastane ve sağlık kayıtları,
- iş kazası tutanakları,
- kamera kayıtları,
- tanık bilgileri,
- işyeri kayıtları,
- kolluk tutanakları,
- SGK bildirimi
gibi belgeler daha sonraki hukuki süreçte önem taşıyabilir.
Özellikle kazanın nasıl meydana geldiğinin ve çalışanda ne tür bir zarar oluştuğunun doğru şekilde belgelenmesi, kusur ve tazminat hesabı açısından önemlidir.
İş Kazası Nedeniyle Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
İş kazası sonucunda çalışanın uğradığı zararların niteliğine göre maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir.
Maddi tazminat kapsamında somut olaya göre;
çalışma gücü kaybından kaynaklanan zararlar, geçici veya sürekli gelir kaybı, tedavi ve bakım giderleri veya ekonomik geleceğin etkilenmesinden kaynaklanan zararlar değerlendirilebilir.
Kazanın ölümle sonuçlanması hâlinde ise destekten yoksun kalan kişiler bakımından destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelebilir.
Manevi Tazminat Talep Edilebilir mi?
Evet. İş kazasının çalışanda bedensel veya ruhsal zarara yol açması hâlinde olayın özelliklerine göre manevi tazminat talep edilmesi mümkün olabilir.
Manevi tazminat miktarı belirlenirken kazanın ağırlığı, tarafların kusur durumları, çalışanın uğradığı zarar ve olayın kişide meydana getirdiği etkiler gibi unsurlar değerlendirilir.
Bu bölümden daha önce hazırladığımız Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır? yazısına iç link verebiliriz.
İş Kazası Tazminatında Kusur Önemli midir?
İş kazası tazminat davalarında kusur değerlendirmesi önemli bir aşamadır.
İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli önlemleri almak ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymakla yükümlüdür. Kazanın meydana gelmesinde işverenin bu yükümlülüklerini ihlal edip etmediği incelenebilir.
Bununla birlikte işçinin kazanın meydana gelmesindeki davranışları da kusur değerlendirmesine konu olabilir.
Mahkemeler, gerektiğinde iş sağlığı ve güvenliği alanında uzman bilirkişilerden rapor alarak tarafların kusur oranlarını değerlendirebilir.
İş Göremezlik Oranı Tazminatı Etkiler mi?
İş kazası sonucunda çalışanın kalıcı olarak çalışma gücü kaybına uğraması hâlinde bu durum tazminat hesabında önem taşır.
Çalışanın meslekte kazanma gücü kayıp oranı, yaşı, geliri, kazadaki kusur durumu ve zararın gelecekteki ekonomik etkileri gibi unsurlar maddi tazminat hesabında dikkate alınabilir.
Bu nedenle iş kazası tazminatı için herkese uygulanabilecek sabit bir tutardan söz edilemez.
Her dosyada zarar ayrı hesaplanır.
İş Kazası Nedeniyle SGK Hangi Hakları Sağlayabilir?
İş kazası sigortası kapsamında şartların bulunması hâlinde SGK tarafından çeşitli yardımlar sağlanabilir.
Kazanın çalışanda geçici iş göremezliğe yol açması hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, kalıcı meslekte kazanma gücü kaybı oluşması hâlinde ise gerekli koşullarda sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelebilir.
Ölümle sonuçlanan iş kazalarında hak sahiplerine gelir bağlanması da sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında değerlendirilebilir.
SGK’dan sağlanan bu haklar ile işverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davası aynı hukuki işlem değildir.
İş Kazası Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?
İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden kaynaklanan iş kazası tazminat davalarında görevli mahkeme kural olarak İş Mahkemesidir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş ilişkisine dayanan uyuşmazlıklarda İş Mahkemelerinin görevini düzenlemektedir. Aynı Kanuna göre iş kazasından kaynaklanan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ya da zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir.
İş Kazası Tazminat Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Burada önemli bir istisna var.
Normal işçi alacaklarının büyük bölümünde dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk uygulanmasına rağmen, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında zorunlu arabuluculuk dava şartı değildir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi bu uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuk kapsamının dışında bırakmaktadır.
Bu ayrımı makalede özellikle belirtmemiz SEO açısından da faydalı olur; çünkü “iş kazasında arabuluculuk zorunlu mu?” sık aranan sorulardan biridir.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
ş kazası tazminatı hesaplanırken tek bir formül veya sabit tutar kullanılmaz.
Somut olayda;
çalışanın yaşı, geliri, kazadaki kusur oranı, sürekli iş göremezlik oranı, kazanın ekonomik sonuçları ve SGK tarafından yapılan bazı ödemeler gibi unsurlar birlikte değerlendirilir.
Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma hesabında ise ölen kişinin gelir durumu, destek ilişkisi ve hak sahiplerinin özellikleri gibi farklı unsurlar önem taşır.
Bu nedenle internette bulunan basit tazminat hesaplama araçları yaklaşık sonuç verse bile gerçek dava hesabıyla aynı sonucu vermeyebilir.
İş Kazası Davasında Hangi Deliller Kullanılabilir?
İş kazasının nasıl meydana geldiğini ve uğranılan zararı ortaya koyan her hukuka uygun delil önem taşıyabilir.
Özellikle sağlık kayıtları, SGK kayıtları, işyeri tutanakları, tanık anlatımları, kamera kayıtları, iş güvenliği belgeleri ve bilirkişi raporları önemli olabilir.
Çalışanın ücretinin belirlenmesinde ise bordrolar, banka kayıtları ve diğer çalışma belgeleri tazminat hesabına etki edebilir.
İş Kazası Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşveren kazayı SGK’ya bildirmezse işçi haklarını kaybeder mi?
İşverenin bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi tek başına olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Ancak kazanın ve çalışma ilişkisinin doğru belgelenmesi önemlidir.
İş kazası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz.
İş kazası geçiren işçi hem SGK’dan gelir hem de tazminat alabilir mi?
Şartların bulunması hâlinde SGK’nın sağladığı sosyal güvenlik yardımları ile işverene karşı ileri sürülebilecek tazminat talepleri birlikte gündeme gelebilir. Hesap sırasında SGK ödemelerinin hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir.
İş kazasında manevi tazminat istenebilir mi?
Kazanın çalışan üzerinde bedensel veya ruhsal zarara yol açması hâlinde olayın koşullarına göre manevi tazminat talep edilebilir.
Sonuç
ş kazası tazminatı nasıl alınır sorusunun cevabı, yalnızca kazanın meydana gelmiş olmasına bağlı değildir. Öncelikle olayın iş kazası niteliğinin, çalışanda meydana gelen zararın, tarafların kusur durumlarının ve kazayla zarar arasındaki ilişkinin ortaya konulması gerekir.
4/a kapsamında çalışanların iş kazası işveren tarafından SGK’ya kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içerisinde bildirilmelidir.
İş kazası sonucunda geçici veya sürekli iş göremezlik ortaya çıkabileceği gibi, şartlarına göre maddi ve manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir.
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarının zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında olması da diğer birçok iş hukuku uyuşmazlığından önemli bir farktır.