Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nasıl Yapılır?

Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusu, bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancıların, gerekli hukuki şartları sağlamaları hâlinde Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yaptıkları başvurudur. Türkiye’de yaşayan kişiler yerleşim yerlerinin bulunduğu valiliğe bağlı il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne, yurt dışında yaşayan kişiler ise Türk dış temsilciliklerine başvurabilir. Başvuru sonrasında evlilik birliğinin gerçekliği, tarafların aile yaşamı ve vatandaşlık kazanılmasına engel oluşturabilecek durumlar incelenir.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesine göre bir Türk vatandaşıyla evlenmek, yabancı eşe doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Üç yıllık evlilik süresinin tamamlanması da vatandaşlığın kendiliğinden kazanılması anlamına gelmez. Başvuru sahibinin kanunda belirtilen koşulları taşıması ve idari incelemelerin olumlu sonuçlanması gerekir.

Vatandaşlık başvurusunda evliliğin yalnızca resmî kayıtlarda devam etmesi yeterli değildir. Eşlerin aile birliği içerisinde yaşayıp yaşamadığı ve evliliğin vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığı da değerlendirilir. Bu nedenle başvuru belgelerinin eksiksiz hazırlanması kadar görüşme ve inceleme aşamalarında değerlendirilecek hususların bilinmesi de önem taşır.

Evlenme Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu İçin Hangi Şartlar Aranır?

Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığına başvurabilmek için yabancının bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olması ve başvuru tarihinde evliliğin devam etmesi gerekir. Ayrıca eşlerin aile birliği içerisinde yaşaması, başvuru sahibinin evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyetlerde bulunmaması ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından vatandaşlık kazanmasına engel teşkil eden bir durumunun olmaması aranır.

Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesinde düzenlenen üç yıllık süre, evlilik ilişkisine bağlıdır. Bu nedenle evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusu için Türkiye’de ayrıca üç yıl ikamet etmiş olma şartı bulunmaz. Evlilikleri devam eden ve diğer şartları sağlayan yabancılar, yurt dışında yaşıyor olsalar da ilgili Türk dış temsilciliği aracılığıyla başvuru yapabilir.

Bununla birlikte Türk vatandaşı eşin vatandaşlığı sonradan kazanmış olması durumunda süre hesabı farklılaşır. Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 25. maddesine göre, eşin sonradan Türk vatandaşlığını kazanması hâlinde üç yıllık sürenin hesabında Türk vatandaşlığını kazanma tarihi esas alınır. Dolayısıyla evliliğin toplam süresinin üç yılı aşması, bu durumda başvuru için yeterli olmayabilir.

Aile birliği içinde yaşama şartı, başvurunun değerlendirilmesinde önemlidir. Eşlerin gerçek bir evlilik ilişkisi sürdürmesi, aile yaşamının gerektirdiği sorumlulukları yerine getirmesi ve evliliğin yalnızca vatandaşlık elde etmek amacıyla kurulmamış olması gerekir. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölmesi durumunda ise Kanun’un 16/2. maddesi uyarınca aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Bu istisna, başvurunun yapılmasından sonraki ölüm durumları için geçerlidir.

Evlilik Birliğinin Devam Ettiği Hangi Belgelerle Gösterilir?

Evlilik birliğinin devam ettiği, öncelikle resmî evlilik kayıtları, Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği ve tarafların kimlik bilgileriyle gösterilir. Bunun yanında ortak yerleşim yeri kayıtları ve aile yaşamını ortaya koyan diğer belgeler, evliliğin fiilen sürdüğünün değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ancak resmî evlilik kaydının bulunması, tek başına aile birliği içinde yaşama şartının sağlandığını kesin olarak göstermez.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 26. maddesi ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün başvuru açıklamaları doğrultusunda hazırlanması gereken başlıca belgeler şunlardır:

• VAT-6 başvuru formu: Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılması için kullanılan resmî başvuru belgesidir.
• Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği: Evlilik ilişkisinin resmî kayıtlarda doğrulanmasını sağlar ve başvuru makamınca sistemden temin edilir.
• Pasaport veya benzeri kimlik belgesi: Başvuru sahibinin vatandaşlık ve kimlik bilgilerinin belirlenmesinde kullanılır.
• Doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği: Yabancı eşin kimlik ve doğum bilgilerini gösterir.
• İkamet izni belgesi: Yerleşim yeri Türkiye’de bulunan başvuru sahiplerinden istenir.
• Varsa kesinleşmiş mahkûmiyet kararı: Başvuru sahibi hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunması durumunda dosyaya eklenir.
• Biyometrik fotoğraf ve hizmet bedeli makbuzu: Başvurunun idari işlemleri için gerekli belgeler arasındadır.

Yabancı ülkelerden alınan belgelerin usulüne uygun biçimde onaylanması ve gerekli Türkçe tercümelerinin hazırlanması gerekir. Belgelerin düzenlendiği ülkeye göre apostil veya diğer tasdik işlemleri gündeme gelebilir. Eksik kimlik bilgileri, farklı yazılmış isimler veya evlilik kayıtlarındaki uyumsuzluklar başvuru dosyasının tamamlanmasını geciktirebilir.

Evliliğin fiilen sürdüğünün araştırılması sırasında ortak adres kayıtları, kira sözleşmeleri, eşlerin birlikte yaşamını gösteren kayıtlar veya ortak çocuklara ilişkin belgeler de değerlendirilebilir. Ancak bunların tamamı her başvuru için zorunlu belgeler değildir. Eşlerin iş veya başka nedenlerle farklı adreslerde bulunması da tek başına evliliğin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Bu gibi durumlarda aile ilişkisinin niteliği, açıklamalar ve mevcut deliller birlikte incelenmelidir.

Başvuruda Görüşme ve İnceleme Aşamaları Nasıl İşler?

Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusunda görüşme ve inceleme süreci, başvuru belgelerinin kontrol edilmesi, ilgili kurumlar tarafından gerekli araştırmaların yapılması ve eşlerin mülakata alınmasıyla ilerler. Bu aşamalarda evliliğin gerçekliği, eşlerin aile yaşamı ve başvuru sahibinin vatandaşlık kazanma şartlarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. İncelemeler tamamlandıktan sonra dosya, karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığına gönderilir.

Türkiye’den yapılan başvurularda öncelikle il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü tarafından dosya hazırlanır. Ardından Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 27 ve 28. maddeleri kapsamında il emniyet müdürlüğünce araştırma yapılır. Bu araştırmada aile birliğinin sürdürülüp sürdürülmediği, evlilikle bağdaşmayan faaliyetlerin bulunup bulunmadığı ve millî güvenlik veya kamu düzeni açısından engel oluşturan durumlar incelenir.

Vatandaşlık mülakatında eşler ayrı ayrı ve birlikte görüşmeye alınabilir. Yönetmelik’in 29. maddesine göre görüşmenin amacı, evliliğin gerçek bir aile ilişkisine dayanıp dayanmadığını ve yalnızca Türk vatandaşlığı kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığını değerlendirmektir. Eşlerin birbirlerini ne kadar tanıdıkları, günlük yaşamları, evlilik geçmişleri ve ortak aile düzenleri hakkında sorular yöneltilebilir. Verilen cevaplar ve diğer araştırma sonuçları birlikte değerlendirilir.

Görüşme ve inceleme işlemleri tamamlandıktan sonra dosya İçişleri Bakanlığına iletilir. Başvurunun olumlu sonuçlanması için yalnızca mülakatın tamamlanması yeterli değildir. İlgili şartların sağlandığının belirlenmesi ve Bakanlık tarafından vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin karar verilmesi gerekir. Başvuruların tamamı için geçerli, kesin bir sonuçlanma süresi bulunmadığından inceleme süresi dosyanın özelliklerine göre değişebilir.

Evlilik Nedeniyle Yapılan Vatandaşlık Başvurusu Hangi Durumlarda Olumsuz Sonuçlanabilir?

Evlilik nedeniyle yapılan Türk vatandaşlığı başvurusu, üç yıllık evlilik şartının sağlanmaması, evlilik birliğinin fiilen devam etmediğinin belirlenmesi, evliliğin yalnızca vatandaşlık kazanmak amacıyla yapıldığına ilişkin tespitler veya millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden durumlar nedeniyle olumsuz sonuçlanabilir. Ayrıca gerekli belgelerin sunulmaması ve başvuru sırasında gerçeğe aykırı bilgiler verilmesi de süreci etkileyebilir.

Evliliğin gerçekliğine ilişkin olumsuz tespitler, başvurunun değerlendirilmesinde önemli bir yer tutar. Eşlerin aile birliği içinde yaşamadığının anlaşılması, evlilik ilişkisinin yalnızca resmî kayıtlarda bulunması veya vatandaşlık kazanmak amacıyla anlaşmalı evlilik yapıldığının belirlenmesi, başvurunun reddedilmesine neden olabilir. Ancak eşlerin belirli bir süre ayrı yaşaması veya ortak çocuklarının bulunmaması, tek başına evliliğin gerçek olmadığı sonucunu doğurmaz.

Başvuru sahibinin adli durumu da incelenir. Yönetmelik’in 25. maddesinde, herhangi bir suç nedeniyle yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olduğu belirlenen kişilerin başvurularının ön inceleme aşamasında kabul edilmemesine ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Bunun yanında millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin araştırmalar sonucunda ortaya çıkan tespitler de vatandaşlık kararını etkileyebilir. Bu değerlendirmelerin hukuka uygunluğu, işlemin dayanaklarına ve somut olayın özelliklerine göre incelenmelidir.

Evliliğin başvuru yapılmadan önce boşanma veya Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle sona ermesi de evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusu açısından önemlidir. Buna karşılık başvuru yapıldıktan sonra Türk vatandaşı eşin ölmesi durumunda kanunda öngörülen özel istisna uygulanır. Başvurudan sonra boşanma gerçekleşmesi ise aynı istisna kapsamında değerlendirilmez.

Olumsuz karar verilmesi hâlinde ret gerekçesinin incelenmesi gerekir. Başvuru şartlarının yanlış değerlendirilmesi, dosyadaki belgelerin dikkate alınmaması veya yeterli inceleme yapılmadan karar verilmesi gibi iddialar, koşulları varsa idari yargı denetimine konu olabilir. Ancak başvurunun reddedilmiş olması, kararın mutlaka hukuka aykırı olduğu anlamına gelmez.

Başvurunun Takibi İçin Hangi Hukuki Destekler Gündeme Gelebilir?

Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusunun takibinde, başvuru şartlarının hukuki açıdan incelenmesi, belgelerin hazırlanması, idari işlemlerin izlenmesi ve olumsuz karar verilmesi hâlinde başvuru yollarının değerlendirilmesi konularında hukuki destek alınabilir. Özellikle evlilik süresinin hesaplanması, yabancı ülkelerden alınan belgelerin uygunluğu ve evlilik birliğinin devamına ilişkin incelemelerde ortaya çıkan sorunlar, başvuru dosyasının ayrıca değerlendirilmesini gerektirebilir.

Başvuru öncesinde evlilik tarihinin, Türk vatandaşı eşin vatandaşlık durumunun ve yabancı eşin kimlik kayıtlarının kontrol edilmesi önemlidir. Belgelerin birbirleriyle uyumlu olması ve gerekli tercüme ile tasdik işlemlerinin tamamlanması, başvurunun usulüne uygun hazırlanmasını sağlar. Avukat aracılığıyla yapılabilecek işlemler özel vekâletname kapsamında yürütülebilse de eşlerin bizzat katılması gereken mülakat ve kimlik doğrulama işlemleri vekil tarafından yerine getirilemez.

Başvuru yapıldıktan sonra işlemlerin hangi aşamada bulunduğu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün “Vatandaşlık Başvurum Ne Aşamada?” hizmeti üzerinden takip edilebilir. Başvuru dosyasında eksik belge istenmesi, kimlik bilgilerinde uyumsuzluk bulunması veya idari işlemlerin uzun süre sonuçlanmaması durumunda ilgili makamlara usulüne uygun başvurular yapılması değerlendirilebilir. Ancak dosyanın incelemede bulunması, tek başına vatandaşlık talebinin reddedildiği anlamına gelmez.

Başvurunun reddedilmesi durumunda ise ret kararının hukuki dayanağı ve tebliğ tarihi incelenmelidir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca, özel bir süre öngörülmeyen idari işlemlere karşı genel dava açma süresi 60 gündür. Ret kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa bu süre içerisinde idare mahkemesinde iptal davası açılması değerlendirilebilir. Ayrıca Kanun’un 11. maddesi kapsamında idareye yapılabilecek başvuruların dava açma süresine etkisi de dikkate alınmalıdır.

Evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusunda hukuki destek, vatandaşlık kazanımını garanti etmekten ziyade başvurunun kanuni şartlara uygun hazırlanmasını ve olası hak kayıplarının önlenmesini amaçlar. Bu nedenle özellikle başvurusu olumsuz sonuçlanan, evlilik birliğine ilişkin incelemelerde sorun yaşayan veya belgelerinde hukuki uyumsuzluk bulunan kişilerin durumu, somut olayın koşulları ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.