Yaralanmalı Trafik Kazasında Maddi Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Yaralanmalı trafik kazasında maddi tazminat davası, kaza nedeniyle bedensel zarara uğrayan kişinin tedavi masraflarını, gelir kaybını, çalışma gücü kaybını ve diğer ekonomik zararlarını karşılamak amacıyla açılır. Dava sürecinde öncelikle kazadaki sorumlular belirlenir, yaralanmaya ilişkin sağlık belgeleri toplanır ve tazminat kalemleri tespit edilir. Talep zorunlu trafik sigortacısına yöneltilecekse dava öncesinde sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir. Başvurudan sonuç alınamaması hâlinde, gerekli dava şartları tamamlanarak görevli ve yetkili mahkemede tazminat davası açılabilir.

Trafik kazası sonucunda yaralanan kişinin maddi tazminat hakkı, yalnızca hastanede yapılan harcamalarla sınırlı değildir. Kaza nedeniyle belirli bir süre çalışamayan, mesleğini eskisi gibi sürdüremeyen veya kalıcı bedensel kayıp yaşayan kişiler de uğradıkları ekonomik zararların karşılanmasını isteyebilir. Bu taleplerin temel hukuki dayanakları arasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 54 ve 55. maddeleri ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun sorumluluk ve sigorta hükümleri bulunmaktadır.

Ancak yaralanmalı her trafik kazasında aynı miktarda tazminat ödenmesi söz konusu değildir. Yaralanmanın niteliği, kusur durumu, kişinin geliri, iyileşme süresi, kalıcı iş gücü kaybı ve sigorta kapsamı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle dava açılmadan önce hangi zarar kalemlerinin talep edilebileceğinin ve hangi kişi veya kurumların sorumlu tutulabileceğinin doğru belirlenmesi önem taşır.

Yaralanmalı Trafik Kazasında Hangi Maddi Zararlar Talep Edilebilir?

Yaralanmalı trafik kazasında tedavi giderleri, geçici ve sürekli iş göremezlikten kaynaklanan kayıplar, kazanç kaybı, bakım giderleri ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar maddi tazminat kapsamında talep edilebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesinde bedensel zararlar örnek olarak sayılmıştır. Bu nedenle maddede açıkça belirtilmeyen ancak yaralanmayla uygun illiyet bağı bulunan ve hukuken tazmin edilebilir nitelikteki ekonomik kayıplar da somut olayın koşullarına göre değerlendirilebilir.

Tedavi giderleri, yaralanma nedeniyle gerçekleştirilen muayene, ameliyat, ilaç, fizik tedavi ve rehabilitasyon gibi sağlık harcamalarını kapsar. Bununla birlikte trafik kazalarından kaynaklanan sağlık hizmet bedellerinde Karayolları Trafik Kanunu’nun 98. maddesi gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunun sorumluluğu bulunmaktadır. SGK tarafından karşılanan sağlık hizmetleri ile kapsam dışında kalan giderlerin birbirinden ayrılması gerekir. Özellikle ek bakım, ulaşım ve ileride ortaya çıkabilecek tedavi ihtiyaçlarının hangi sorumludan talep edilebileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Geçici iş göremezlik tazminatı, yaralanan kişinin iyileşme sürecinde çalışamaması nedeniyle ortaya çıkan gelir veya çalışma gücü kaybına ilişkindir. Örneğin trafik kazasında bacağı kırılan ve belirli bir süre işine devam edemeyen kişinin bu dönemde uğradığı ekonomik kayıplar tazminat hesabına konu olabilir. Geçici iş göremezlik zararının değerlendirilmesinde tıbben belirlenen iyileşme süresi, kişinin çalışma durumu ve ilgili ekonomik veriler dikkate alınır.

Sürekli iş göremezlik tazminatı ise kazadan sonra kalıcı bedensel kayıp meydana gelmesi ve bunun kişinin çalışma gücünü olumsuz etkilemesi durumunda gündeme gelir. Omurga yaralanmaları, sinir hasarları, organ kayıpları veya kalıcı hareket kısıtlılıkları bu kapsamda değerlendirilebilecek yaralanmalar arasındadır. Ancak yalnızca bir sağlık sorununun bulunması, kendiliğinden belirli oranda tazminat hakkı doğurmaz. Kalıcı etkilerin kazayla bağlantısı ve çalışma gücü üzerindeki sonuçları tıbbi değerlendirmelerle ortaya konulmalıdır.

Sürekli iş göremezlik zararının hesaplanmasında kişinin yaşı, geliri, çalışma durumu, kusur oranı ve usulüne uygun şekilde belirlenen maluliyet oranı gibi unsurlar birlikte dikkate alınır. Bu konuda düzenlenen sağlık kurulu raporlarının ilgili mevzuata uygunluğu önemlidir. Özellikle yaralanmalı trafik kazasında maluliyet oranının belirlenmesi aşamasında yapılan değerlendirmeler, tazminat hesabının temelini oluşturabilir.

Yaralanan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi için başka bir kişinin yardımına ihtiyaç duyması durumunda bakıcı ve bakım giderleri de gündeme gelebilir. Ayrıca ulaşım masrafları, tedavi nedeniyle yapılan zorunlu harcamalar ve kişinin mesleki geleceğinin olumsuz etkilenmesinden kaynaklanan ekonomik kayıplar, koşulları varsa tazminat kapsamına alınabilir.

Maddi tazminatın belirlenmesinde temel amaç, yaralanma nedeniyle ortaya çıkan gerçek ekonomik zararın karşılanmasıdır. Bu nedenle zararın kapsamı ile daha önce yapılan sigorta ödemeleri ve sosyal güvenlik ödemelerinin hukuki niteliği birlikte incelenmelidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesi uyarınca sosyal güvenlik ödemelerinin tamamı otomatik olarak tazminattan indirilemez. Kanunda öngörülen mahsup kuralları uygulanmalı ve aynı zararın mükerrer biçimde karşılanması önlenmelidir.

Tazminat Davası Hangi Kişi ve Kurumlara Yöneltilebilir?

Yaralanmalı trafik kazasında maddi tazminat davası, kazadan hukuken sorumlu olan sürücüye, araç işletenine ve zorunlu trafik sigortacısına yöneltilebilir. Bunun yanında kazanın özelliklerine göre araç işleteninin bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, Güvence Hesabı veya sorumluluğu bulunan diğer kişiler ve kurumlar da tazminat talebinin muhatabı olabilir. Ancak her birinin sorumluluğu aynı hukuki şartlara dayanmaz.

Kazaya kusurlu davranışıyla neden olan sürücü, Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri kapsamında meydana gelen zarardan sorumlu tutulabilir. Sürücünün kırmızı ışık ihlali, hatalı sollama veya güvenli takip mesafesine uymama gibi trafik kurallarına aykırı davranışları, kusur değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Bununla birlikte tazminat sorumluluğu belirlenirken kazanın oluş şekli ve diğer tarafların davranışları da incelenir.

Araç işleteninin sorumluluğu ise Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesinde düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen şartların oluşması hâlinde işleten, sürücüden farklı olarak kendi kusuru bulunmasa da sorumlu olabilir. Araç işleteni ile ruhsatta kayıtlı malik her zaman aynı kişi olmadığından, dava öncesinde aracın kimin hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işletildiğinin belirlenmesi gerekebilir.

Zorunlu trafik sigortası şirketi, sigortalı aracın işletilmesinden kaynaklanan ve teminat kapsamında bulunan bedensel zararlardan, poliçedeki teminat sınırları ve hukuki sorumluluk koşulları çerçevesinde sorumludur. Geçici ve sürekli iş göremezlik zararları bu kapsamda değerlendirilebilir. Bununla birlikte bütün tedavi giderlerinin doğrudan sigorta şirketinden istenebileceği söylenemez. Karayolları Trafik Kanunu’nun 98. maddesi gereğince SGK’nın karşılamakla yükümlü olduğu sağlık hizmet bedelleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

Bazı trafik kazalarında karşı tarafın zorunlu trafik sigortasının bulunmaması veya kazaya neden olan aracın belirlenememesi mümkündür. Bu gibi durumlarda, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 14. maddesi kapsamında Güvence Hesabına başvuru gündeme gelebilir. Güvence Hesabının sorumluluğu her zarar türünü kapsamaz. Özellikle sigortasız veya tespit edilemeyen araçların neden olduğu bedensel zararlar bakımından kanunda belirtilen koşulların bulunması gerekir.

Yaralanan kişinin kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunması, talep edilebilecek tazminat miktarını etkileyebilir. Ayrıca yolcu, yaya veya sürücü olarak kazaya karışılması, hangi kişilere karşı talepte bulunulabileceğinin değerlendirilmesinde önemlidir. Örneğin kazada yaralanan yolcunun tazminat hakkı, aracı kullanan sürücünün kusur durumundan farklı hukuki esaslarla değerlendirilebilir.

Birden fazla kişinin aynı zarardan sorumlu olduğu durumlarda müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanabilir. Ancak sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe teminatıyla sınırlıyken sürücü ve işletenin sorumluluğu farklı esaslara dayanabilir. Bu nedenle davanın yalnızca bir kişiye yöneltilmesi yerine, olayın özelliklerine göre bütün sorumluların ve teminatların değerlendirilmesi önemlidir.

Sigorta Şirketine Başvuru ile Dava Açma Süreci Nasıl Ayrılır?

Sigorta şirketine başvuru, yaralanmalı trafik kazasından kaynaklanan teminat kapsamındaki zararların sigortacı tarafından karşılanmasını istemeye yönelik dava öncesi işlemdir. Tazminat davası ise zararın giderilmesi konusunda uyuşmazlık bulunduğunda yargı yoluna başvurulmasıdır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi gereğince zorunlu trafik sigortacısına karşı dava açılmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunulması gerekir.

Sigorta şirketine yapılacak başvuruda kazanın tarihi, tarafların bilgileri, yaralanmanın niteliği ve talep edilen tazminat kalemleri belirtilmelidir. Başvuruya mevcut sağlık raporları, kaza tespit belgeleri, gelir kayıtları ve talebi destekleyen diğer belgeler eklenir. Kalıcı iş gücü kaybı talep ediliyorsa ilgili mevzuata uygun sağlık kurulu raporları da önem taşır. Belgelerin kapsamı, talep edilen zarar türüne göre değişebilir.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesine göre sigorta şirketinin başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde yazılı cevap vermemesi veya verilen cevabın talebi karşılamaması nedeniyle uyuşmazlık bulunması hâlinde zarar gören dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Buradaki 15 günlük süre ile sigortacının gerekli belgelerin kendisine iletilmesinden sonra ödeme yapmasına ilişkin Kanun’un 99. maddesinde düzenlenen sekiz iş günlük süre farklı hukuki yükümlülüklerdir.

Sigorta şirketine başvurulması, tazminatın talep edilen miktarda ödeneceği anlamına gelmez. Sigortacı; kusur oranı, yaralanmanın kazayla bağlantısı, maluliyet durumu, gelir bilgileri ve sigorta teminatı üzerinden değerlendirme yapabilir. Sigorta şirketinin ödeme yapmaması veya teklif edilen tutarın gerçek zararı karşılamadığı düşünülüyorsa uyuşmazlık yargı yoluyla çözülebilir.

Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru, sigorta şirketiyle yaşanan uyuşmazlıklarda mahkeme yargılamasına alternatif bir yoldur. Komisyona başvurulabilmesi için öncelikle sigorta kuruluşuna gerekli başvurunun yapılmış olması gerekir. Zorunlu trafik sigortası uyuşmazlıklarında sigorta şirketinin olumsuz yanıt vermesi veya 15 gün içerisinde yanıt alınamaması üzerine tahkim yoluna gidilebilir. Aynı uyuşmazlığın hâlihazırda mahkemeye taşınmış olması ise tahkim başvurusu bakımından engel oluşturabilir.

Kazadan sorumlu sürücüye veya işletene karşı ileri sürülecek haksız fiil taleplerinde ise sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması genel bir dava şartı değildir. Bu kişilere karşı tazminat davası açılması, sigortacıya karşı başvuru prosedüründen ayrı değerlendirilir. Bununla birlikte farklı sorumlulara karşı taleplerin aynı dava içerisinde ileri sürülmesi planlanıyorsa her davalı bakımından gerekli usul şartlarının incelenmesi gerekir.

Ayrıca uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıması hâlinde Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Zorunlu trafik sigortacısına karşı açılacak para alacağına ilişkin ticari tazminat davalarında arabuluculuk koşulu dikkate alınmalıdır. Ancak yalnızca sürücü ve işletene karşı haksız fiile dayanan her tazminat davasında zorunlu arabuluculuk bulunduğu söylenemez.

Sigorta şirketiyle yapılan anlaşmalar da dikkatle değerlendirilmelidir. Özellikle kısmi ödeme, sulh, ibra veya başka bir nedenle tazminat talebinden vazgeçilmesini içeren belgelerin hukuki sonuçları farklı olabilir. Yapılan ödemenin hangi zarar kalemlerini kapsadığı ve bakiye tazminat hakkının bulunup bulunmadığı, yeni bir başvuru veya dava açılmadan önce belirlenmelidir.

Yaralanmalı Trafik Kazası Tazminat Davası İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

Yaralanmalı trafik kazası tazminat davası için kazanın meydana gelişini, yaralanmanın niteliğini, tedavi sürecini ve ekonomik zararı ortaya koyan belgeler gereklidir. Kaza tespit tutanağı, hastane kayıtları, adli raporlar, çalışma gücü kaybına ilişkin sağlık kurulu raporları, gelir belgeleri ve sigorta başvuru kayıtları, talebin ispatında kullanılabilecek başlıca belgelerdir.

Başvuru ve dava sürecinde ihtiyaç duyulabilecek belgeler şunlardır:

• Trafik kazası tespit tutanağı: Kazanın tarihi, yeri, tarafları ve oluş şeklinin belirlenmesine yardımcı olur.
• Kaza yeri fotoğrafları ve kamera kayıtları: Kazadaki sorumluluğun ve olayın gerçekleşme biçiminin değerlendirilmesini destekler.
• Hastane ve tedavi kayıtları: Yaralanmanın türünü, yapılan müdahaleleri, tedavi süresini ve sağlık harcamalarını gösterir.
• Adli muayene ve sağlık kurulu raporları: Yaralanmanın niteliği, iyileşme süresi ve gerektiğinde kalıcı bedensel kayıpların belirlenmesinde kullanılır.
• Gelir ve çalışma belgeleri: Maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, vergi kayıtları veya işletme gelir belgeleri aracılığıyla ekonomik kayıpların hesaplanmasına yardımcı olur.
• Tedavi ve bakım giderlerine ilişkin belgeler: İlaç, rehabilitasyon, ulaşım, yardımcı cihaz ve bakım harcamalarının ortaya konulmasını sağlar.
• Sigorta poliçesi ve başvuru kayıtları: Sigortacının sorumluluğunun ve dava öncesi başvuru koşulunun değerlendirilmesini sağlar.
• Varsa soruşturma ve ceza dosyası belgeleri: Kazayla ilgili ifadeler, bilirkişi raporları ve diğer delillerin incelenmesine imkân verir.

Bu belgelerin tamamının dava açılırken mevcut olması her durumda zorunlu değildir. Örneğin yaralanan kişinin tedavisi devam ederken kalıcı çalışma gücü kaybı henüz kesinleşmemiş olabilir. Böyle bir durumda mevcut sağlık kayıtlarıyla hukuki süreç değerlendirilebilir ve gerekli tıbbi raporların temini ilgili usul kuralları çerçevesinde sağlanabilir. Ancak sigorta şirketine yapılacak başvuruda talep edilen tazminat türü için gerekli belgelerin sunulması önem taşır.

Özellikle yaralanmanın kazadan kaynaklandığının gösterilmesi gerekir. Kazadan önce mevcut olan hastalıklar veya bedensel rahatsızlıklar, tazminat değerlendirmesini etkileyebilir. Bu nedenle sağlık kayıtları incelenirken kazaya bağlı yeni yaralanmalar ile daha önce bulunan sağlık sorunlarının birbirinden ayrılması gerekebilir.

Kaza sonrası düzenlenen ilk sağlık belgeleri de önemlidir. Yaralanmanın niteliğini gösteren kayıtların eksik olması, sonraki aşamalarda kazayla yaralanma arasında bağlantı kurulmasını güçleştirebilir. Bu nedenle yaralanmalı trafik kazasında adli rapor alınması ve tedavi kayıtlarının muhafaza edilmesi, tazminat talebinin ispatı bakımından önem taşır.

Tazminat miktarının belirlenmesinde yalnızca sağlık raporları yeterli olmayabilir. Özellikle sürekli iş göremezlik taleplerinde kişinin gelir durumu, çalışma yaşamı, yaşı ve mesleki özellikleri değerlendirilir. Mahkeme tarafından gerektiğinde kusur bilirkişisi, tıbbi bilirkişi veya aktüerya uzmanından rapor alınabilir. Dava açıldığı tarihte zararın miktarının tam ve kesin olarak belirlenmesinin mümkün olmadığı ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesindeki şartların oluştuğu durumlarda belirsiz alacak davası açılması da değerlendirilebilir.

Yaralanmalı Trafik Kazasında Tazminat Talebi Hangi Mahkemede İleri Sürülür?

Yaralanmalı trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminat taleplerinde görevli mahkeme, davanın kime karşı açıldığına ve uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir. Yalnızca sürücü ve araç işletenine karşı haksız fiil sorumluluğuna dayanılarak açılan davalarda kural olarak asliye hukuk mahkemesi, zorunlu trafik sigortacısının sigorta hukukundan doğan sorumluluğuna ilişkin davalarda ise asliye ticaret mahkemesi görevli olabilir.

Asliye hukuk mahkemesinde görülebilecek davalarda esas olarak kazaya neden olan kişinin veya işletenin hukuki sorumluluğu değerlendirilir. Davacı, yaralanma nedeniyle meydana gelen maddi zararları ve bunların kazayla bağlantısını ortaya koymalıdır. Kusur oranı, tazminat miktarı ve sorumluluk ilişkisi dosyadaki deliller üzerinden incelenir.

Sigorta şirketine karşı açılan davalarda ise sigorta hukukuna ilişkin hükümler de uygulanır. Sigorta sözleşmesinden kaynaklanan sorumluluk uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşımasına neden olabileceğinden, asliye ticaret mahkemesi görevli olur. Aynı dava içinde hem sigorta şirketine hem de sürücü ve işletene karşı talepte bulunulması durumunda görevli mahkemenin belirlenmesi, taraflar arasındaki hukuki ilişkiler ve usul hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Görevli mahkeme ile yetkili mahkeme birbirinden farklıdır. Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise davanın hangi yerdeki mahkemede açılabileceğini ifade eder. Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesi, motorlu araç kazalarından doğan hukuki sorumluluk davalarında özel yetki kuralları öngörmektedir. Bu kapsamda kazanın meydana geldiği yer mahkemesi ile kanunda belirtilen sigortacı şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemeleri gündeme gelebilir. Ayrıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki genel ve haksız fiile ilişkin özel yetki kuralları da değerlendirilmelidir.

Yaralanmalı trafik kazalarında ceza soruşturması veya ceza davası yürütülmesi, maddi tazminat davası açılmasını kendiliğinden engellemez. Ceza yargılamasında kazanın suç oluşturup oluşturmadığı ve sanığın ceza sorumluluğu araştırılırken, maddi tazminat davasında zararın karşılanmasına ilişkin özel hukuk sorumluluğu incelenir. Bu nedenle tazminat davası için ceza yargılamasının mutlaka kesinleşmesinin beklenmesi gerektiği söylenemez. Bununla birlikte ceza dosyasında bulunan deliller ve maddi olaya ilişkin tespitler hukuk davasında önem taşıyabilir.

Yaralanmalı trafik kazalarında maddi tazminat taleplerinin zamanaşımı süresi de dava açılmadan önce değerlendirilmelidir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesine göre motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak kazaya neden olan fiilin suç oluşturması ve ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı süresinin öngörülmesi durumunda, bu daha uzun süre maddi tazminat talepleri bakımından da uygulanabilir. Zamanaşımının başlangıcı, kesilmesi ve durmasına ilişkin kurallar somut olayın özelliklerine göre incelenmelidir.

Yaralanmalı trafik kazası tazminat davasında doğru mahkemenin seçilmesi kadar talebin kapsamının eksiksiz belirlenmesi de önemlidir. Geçici ve sürekli iş göremezlik zararlarının birbirinden ayrılması, sigorta şirketinin sorumluluk sınırlarının belirlenmesi, SGK tarafından karşılanan giderlerin incelenmesi ve gerekli delillerin zamanında sunulması, tazminat hakkının değerlendirilmesini doğrudan etkiler.

Bu nedenle dava açılmadan önce kazaya ilişkin belgelerin, mevcut sağlık raporlarının, ekonomik zararların ve sorumluluk ilişkilerinin birlikte incelenmesi gerekir. Her yaralanmalı trafik kazası farklı sonuçlar doğurabileceğinden talep edilebilecek tazminatın kapsamı ve izlenecek hukuki yol, somut olayın koşullarına göre belirlenmelidir.